Azedu.az

Alimlər süni intellektlə minlərlə tibbi araşdırmanı təhlil etdi

Maraqlı

20 Noyabr 2026, 13:31
Alimlər süni intellektlə minlərlə tibbi araşdırmanı təhlil etdi

Süni intellekt elmi tədqiqatların təhlilində də istifadə olunmağa başlayıb. ABŞ-in Massaçusets Texnologiya İnstitutu (MIT) və Dana-Farber Xərçəng İnstitutunun alimləri süni intellekt vasitəsilə 4 minə yaxın tibbi araşdırmanı və yüzlərlə proqram kodu bazasını təhlil ediblər.

AzEdu.az “Nature Medicine” jurnalına istinadla xəbər verir ki, araşdırmanın məqsədi tibbi tədqiqatlarda istifadə olunan proqram kodlarının nə dərəcədə açıq paylaşıldığını və digər alimlər tərəfindən təkrar istifadə üçün yararlı olub-olmadığını müəyyənləşdirmək olub.

Tədqiqat zamanı əsas diqqət klinik proqnozlaşdırma modellərinə yönəldilib. Bu modellər xəstələrin gələcək sağlamlıq vəziyyətini, o cümlədən müəyyən xəstəliklərə tutulma riskini qiymətləndirmək üçün hazırlanır. Belə sistemlərin tibbi qərarlara təsir etdiyini nəzərə alsaq, onların hansı məlumatlar əsasında qurulduğunun və necə sınaqdan keçirildiyinin yoxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Araşdırmada böyük dil modellərindən (LLM) istifadə edilərək təxminən 4 min elmi məqalə nəzərdən keçirilib. Süni intellekt məqalələrdə proqram kodlarının paylaşılması ilə bağlı məlumatları müəyyənləşdirib, müvafiq keçidləri tapıb. Daha sonra xüsusi proqram təminatı vasitəsilə həmin kod bazaları əldə edilərək sənədləşmə, proqram təminatı tələbləri və yenidən istifadə imkanları baxımından qiymətləndirilib.

Nəticələr tədqiqatlarda ciddi boşluqları üzə çıxarıb

Təhlil göstərib ki, araşdırmaların yalnız təxminən 12 faizində, yəni hər səkkiz tədqiqatdan birində proqram kodu paylaşılıb.

Bundan başqa, kodun açıq şəkildə təqdim edilməsi onun təkrar istifadəyə yararlı olması demək deyil. Bəzi tədqiqatlarda proqram kodları ətraflı izah və təlimatlarla təqdim edildiyi halda, digərlərində onların necə işlədiyini anlamaq və nəticələri yenidən əldə etmək üçün kifayət qədər məlumat olmayıb.

Araşdırmada kod paylaşımının elmi jurnallar və ölkələr üzrə də ciddi fərqləndiyi müəyyən edilib. Ayrı-ayrı jurnallarda bu göstərici sıfırdan 70 faizdən yuxarı səviyyəyədək dəyişib. Maraqlıdır ki, kod paylaşımını tələb edən qaydaları olan bəzi jurnallarda belə bu göstərici aşağı olub.

Tədqiqatın nəticələrini yoxlamaq üçün alimlər 500 məqaləni və ayrıca seçilmiş proqram kodu bazalarını müstəqil şəkildə nəzərdən keçiriblər. Yoxlama göstərib ki, süni intellektin nəticələri bəzi hallarda insan qiymətləndirməsi ilə üst-üstə düşsə də, xüsusilə sənədləşmənin yetərliliyinin müəyyənləşdirilməsində fərqlər yaranıb. Buna görə də tədqiqatçılar ayrı-ayrı rəqəmlərdən çox ümumi tendensiyalara diqqət yetirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar.

Alimlər yeni standart hazırlayır

Araşdırmanın nəticələri tibbi proqnozlaşdırma modellərinin hazırlanması və qiymətləndirilməsi ilə bağlı hesabat standartlarını müəyyənləşdirən TRIPOD-Code təlimatının hazırlanmasına töhfə verir.

Yeni təlimatın məqsədi alimlərə tədqiqatlarda istifadə etdikləri proqram kodlarını necə paylaşmalı olduqları barədə aydın tövsiyələr vermək, elmi jurnallar üçün isə daha konkret tələblər formalaşdırmaqdır.

Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, proqram kodlarının açıq və düzgün sənədləşdirilmiş formada paylaşılması elmi nəticələrin müstəqil yoxlanılmasına, təkrar istehsalına və gələcək araşdırmalarda istifadəsinə imkan yaradır.

Material MIT News və Dana-Farber Xərçəng İnstitutunun məlumatları əsasında hazırlanıb.

Canlıda gərgin müzakirə! Fazil Mustafa kritik sualları cavablayır...
Son xəbərlərDaha çox