Alimlər Kaliforniyada “zəlzələ qapısı” aşkar etdilər.
AzEdu.az xəbər verir ki, alimlər ABŞ-ın Kaliforniya ştatının cənubunda San-Andreas və San-Xasinto qırılma sistemləri arasında yerləşən Kacon aşırımının (Cajon Pass) böyük zəlzələlərin yayılmasında mühüm rol oynaya biləcəyini müəyyənləşdiriblər.
Berni Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan beynəlxalq araşdırmada alimlər bölgədə son 1000 ildə baş vermiş zəlzələləri modelləşdirərək qırılma sistemlərində gərginliyin necə toplandığını araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələrinə görə, bəzi qırılma seqmentlərində gərginlik son minillikdə modelləşdirilmiş ən yüksək səviyyələrə çatıb.
Tədqiqatçıların diqqət yetirdiyi Kacon aşırımı San-Andreas və San-Xasinto qırılma sistemlərinin bir-birinə yaxınlaşdığı mürəkkəb geoloji ərazidir. Alimlər müəyyən ediblər ki, bu ərazi bəzi hallarda zəlzələ zamanı qırılmanın bir qırılma sistemindən digərinə keçməsinin qarşısını ala, bəzi hallarda isə onun hər iki sistem boyunca davam etməsinə şərait yarada bilər. Bu səbəbdən alimlər ərazini “zəlzələ qapısı” adlandırıblar.
Modelə əsasən, 2025-ci il üçün San-Andreas qırılmasının Mojave South seqmentində Kulon gərginliyi təxminən 2,8 MPa, San-Xasinto-Bernardino seqmentində isə 3,6 MPa qiymətləndirilib. Tədqiqatçılar bu göstəricilərin həmin seqmentlər üçün əvvəlki 1000 illik modelləşdirmədə müşahidə olunan yüksək səviyyələrlə müqayisədə əhəmiyyətli olduğunu bildirirlər.
Alimlərin fikrincə, iki qırılma sistemində gərginlik səviyyələrinin bir-birinə yaxınlaşması gələcəkdə qırılmanın hər iki sistem üzrə yayılmasına təsir edə bilər. Belə bir ssenaridə zəlzələnin təsir dairəsi tək bir qırılma ilə məhdudlaşmaya bilər.
Araşdırma zəlzələnin nə vaxt baş verəcəyini proqnozlaşdırmır. Tədqiqatın əsas məqsədi qırılma sistemləri arasındakı qarşılıqlı əlaqəni və zəlzələ zamanı qırılmanın necə yayıla biləcəyini daha yaxşı anlamaqdır.
