Müəllimlik insanlıq tarixinin ən qədim və ən məsuliyyətli missiyalarından biridir. Çünki müəllim yalnız bilik ötürən deyil, insan yetişdirən, düşüncə formalaşdıran və gələcəyin cəmiyyətini qurmağa töhfə verən şəxsdir. Tarix boyu elmin, mədəniyyətin və maarifin inkişafında müəllimlərin rolu əvəzsiz olmuşdur.
Bir cəmiyyətin inkişaf səviyyəsinə nəzər salarkən onun məktəbinə, məktəbinə nəzər salarkən isə müəlliminə baxmaq kifayətdir. Çünki məktəbin divarları arasında yalnız dərslər keçirilmir – burada gələcək formalaşır.
Müəllim tarixdə yalnız öyrətməyib, dəyişdirib
Maarifçilik tariximizə nəzər saldıqda müəllimin cəmiyyətin inkişafındakı rolunu daha aydın görmək mümkündür. XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda maarifçilik hərəkatının genişlənməsində müəllimlərin və ziyalıların böyük xidmətləri olmuşdur. Mirzə Fətəli Axundzadə, Həsən bəy Zərdabi, Seyid Əzim Şirvani, Firidun bəy Köçərli kimi maarifçi ziyalıların fəaliyyəti xalqın dünyagörüşünün dəyişməsinə, savadlanmasına və milli şüurun inkişafına mühüm təsir göstərmişdir.
Məsələn, Həsən bəy Zərdabi yalnız mətbuat tariximizdə deyil, maarifçilik tariximizdə də mühüm iz qoymuşdur. O, xalqın maariflənməsini cəmiyyətin tərəqqisinin əsas şərtlərindən biri hesab edirdi.
Seyid Əzim Şirvani isə müəllimlik fəaliyyətini yaradıcılığı ilə birləşdirərək şagirdlərin yalnız savadlı deyil, dünyagörüşlü və mənəvi dəyərlərə bağlı şəxsiyyət kimi yetişməsinə çalışırdı.
Bu nümunələr göstərir ki, müəllimin missiyası heç vaxt yalnız “dərs demək”lə məhdudlaşmayıb.
Bu gün müəllimdən nə gözlənilir?
Müasir dövrdə müəllimin qarşısında daha fərqli və daha geniş vəzifələr dayanır. Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, informasiyanın əlçatan olduğu bir zamanda müəllim artıq şagirdə sadəcə məlumat verən əsas mənbə deyil.
Bu gün şagird bir neçə saniyə ərzində internetdən minlərlə məlumat əldə edə bilər. Lakin hansı məlumatın doğru, hansı fikrin əsaslandırılmış, hansı seçimin faydalı olduğunu müəyyənləşdirmək üçün ona müəllimin istiqaməti lazımdır.
Müəllim şagirdə:
düşünməyi;
sual verməyi;
araşdırmağı;
düzgün qərar qəbul etməyi;
öz fikrini əsaslandırmağı;
başqasının fikrinə hörmət etməyi;
məsuliyyətli vətəndaş olmağı öyrətməlidir.
Bu baxımdan müasir müəllim həm müəllim, həm mentor, həm də yol göstərəndir.
Əsl müəllimin izi şagirdinin uğurunda görünür Müəllim əməyinin ən böyük nəticəsi yalnız yüksək qiymət və ya imtahan nəticəsi deyil. Əsl nəticə illər sonra – şagirdin həyatında özünü göstərir. Bir vaxtlar müəllimin sinfində oturan şagird illər sonra onun qarşısına həkim, mühəndis, alim, hərbçi, dövlət qulluqçusu, sahibkar və ya başqa bir peşənin nümayəndəsi kimi çıxa bilər.
Və həmin insanın uğur hekayəsinin görünməyən səhifələrində bir müəllimin adı mütləq yer alır. Bəzən bir müəllimin vaxtında söylədiyi “Sən bacararsan!” cümləsi şagirdin özünə inamını dəyişir. Bəzən bir müəllimin verdiyi əlavə izah şagirdin elmə marağını oyadır. Bəzən isə müəllimin göstərdiyi diqqət və qayğı bir uşağın həyatında mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilir. Məhz buna görə müəllimin əməyini yalnız rəqəmlərlə ölçmək mümkün deyil.
Məktəbin və müəllimin vəzifəsi yalnız savadlı insan yetişdirmək deyil, həm də məsuliyyətli, vətənpərvər, humanist və cəmiyyətə faydalı şəxsiyyət formalaşdırmaqdır. Şagird müəllimindən yalnız riyaziyyat, fizika, tarix və ya dil öyrənmir. O, müəllimin davranışından ədaləti, münasibətindən hörməti, əməyindən məsuliyyəti, peşəsinə münasibətindən isə zəhmətə dəyər verməyi öyrənir. Ona görə də müəllimin özü şagird üçün ən böyük nümunələrdən biridir.
Gələcəyin məktəbi dəyişir, texnologiyalar yenilənir, tədris metodları təkmilləşir. Lakin bir həqiqət dəyişmir: uşağın inkişafında müəllimin insan kimi rolu əvəzsiz olaraq qalır. Süni intellekt məlumat verə bilər, rəqəmsal platformalar öyrədə bilər, elektron resurslar biliyə çıxışı asanlaşdıra bilər. Amma şagirdin potensialını görmək, ona inanmaq, səhv etdikdə doğru istiqamət göstərmək və onun şəxsiyyət kimi formalaşmasına dəstək olmaq hələ də müəllimin ən mühüm missiyalarındandır. Bəlkə də buna görə müəllimlik sadəcə peşə deyil. Müəllimlik gələcəyə ünvanlanan bir məsuliyyətdir.
5 Oktyabr - Müəllimlər Günü münasibətilə bütün müəllimlərimizi dərin hörmət və ehtiramla təbrik edirik.
Ömrünü təhsilə həsr edən, hər gün sinifə daxil olaraq gələcəyin insanlarını yetişdirən, şagirdlərinin uğurunu öz uğuru hesab edən bütün müəllimlərə təşəkkür edirik. Çünki müəllim bu gün dərs deyir, amma onun yetişdirdiyi insan sabah tarix yazır.
5 Oktyabr - Müəllimlər Gününüz mübarək!
Vüsal Məhərrəm
Tarix müəllimi, Bakı şəhəri İlqar Məmmədov adına 298 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru.
