2020-ci il yanvarın 26-da doktoranturaya və dissertanturaya xarici dil üzrə qəbul imtahanı keçiriləcək. 35 namizəd xarici dil imtahanından azad olunub.
Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) mətbuatla iş və elektron kommunikasiya sektorunun müdiri Xanlar Xanlarzadə “Azərbaycan müəllimi” qəzetinə bildirib ki, bu qərar Nazirlər Kabinetinin “Doktoranturaların yaradılması və doktoranturaya qəbul Qaydaları”nda dəyişiklik edilməsi barədə ötən ilin noyabrında imzalanan qərarına əsasən verilib. Həmin qərara görə, xarici dil üzrə qüvvədə olan B2 və ya daha yüksək səviyyəli beynəlxalq dil sertifikatına (IELTS, TOEFL, TestDaF, DELF, DALF) malik olan namizədlər xarici dil üzrə qəbul imtahanından azad olunurlar. X. Xanlarzadənin sözlərinə görə, 2020-ci il yanvarın 13-dən 15-dək olan müddət ərzində DİM-ə 35 namizəd beynəlxalq dil sertifikatını təqdim edib.
Sektor müdiri onu da bildirib ki, namizədlərin xarici dil imtahanı ərəfəsində öz bilik səviyyələrini yoxlamalarına imkan yaradılıb: “2020-ci il yanvarın 18-də doktoranturaya və dissertanturaya xarici dil üzrə qəbul imtahanının modeli əsasında keçirilən elektron sınaq imtahanında namizədlər test tapşırıqlarını cavablandırmaqla yanaşı, təqdim edilmiş sərbəst mövzular əsasında esse də yazıblar. İmtahanda iştirak edən 307 namizəddən 139 nəfəri (45,3 faizi) yazı blokuna qoyulan 20 faiz minimal bal tələbini ödəyərək 2 və daha yuxarı bal əldə edib. Təəssüf ki, sınaq imtahanı iştirakçılarından 171 nəfəri (55,16 faizi) yazı bloku üzrə minimal tələbi ödəyə bilməyib və ya esseni ümumiyyətlə yazmayıblar. Sınaq imtahanı verən namizədlərdən cəmi 1 nəfəri maksimal bal (10 bal), 3 nəfəri 9.5 bal, 1 nəfəri isə 9 bal toplayıb. Ümumilikdə 67 nəfər (21,61 faiz) yazı bloku üzrə 50 faiz və ya daha yuxarı nəticə əldə edə bilib. Bir çox namizədlər esseni tələb olunan 200-250 sözdən az həcmdə yazıb, bəziləri mövzudan kənara çıxıb, bəziləri isə aydın və anlaşıqlı olmayan xətlə yazıb. Nəticədə onlar yazı bloku üzrə tələbi ödəyə bilməyiblər. Doğrudur, sınaq imtahanında namizədlərin əldə etdikləri nəticələr qəbul imtahanının nəticələri hesablanarkən nəzərə alınmır və heç bir hüquqi əhəmiyyətə malik deyil. Belə imtahanlar bir qayda olaraq qəbul imtahanının modeli əsasında təşkil olunur və imtahan verəcək namizədlərin həm öz biliklərini və hazırlıq səviyyələrini yoxlamalarına, həm də imtahan texnologiyalarına alışmalarına imkan yaradır”.
Namizədlərin yuxarıdakı ilk üç blok üzrə onlara təqdim olunacaq 40 ədəd test tapşırığının hər birinə düzgün cavabı bir balla qiymətləndirilir; səhv cavablar düzgün cavabların nəticəsinə təsir göstərmir. Esse yazısı isə maksimum 10 balla qiymətləndirilir. Beləliklə, imtahanda toplanıla biləcək maksimal bal 50-yə bərabərdir. Yuxarıda qeyd olunan hər bir blok üzrə balların minimum 20 faizini, ümumilikdə imtahandan isə azı 25 bal toplamış namizədlər keçid balını toplamış hesab edilir və fəlsəfə imtahanına buraxılırlar.
İmtahan suallarının cavablandırılmasına və essenin yazılmasına ümumilikdə 2 saat 30 dəqiqə (o cümlədən test tapşırıqlarının cavablandırılmasına 1 saat 30 dəqiqə, esse yazılmasına 1 saat) vaxt ayrılır.
Doktoranturaya və dissertanturaya qəbul imtahanı ilə bağlı DİM-in internet saytında dəfələrlə geniş məlumatlar verilib. Doktoranturaya qəbul olunmaq istəyənlər üçün xarici dil üzrə imtahanın məzmununu və məqsədini müəyyənləşdirən qəbul imtahanı proqramları DİM-in internet saytında yerləşdirilərək namizədlərə təqdim edilib (//www.dim.gov.az/news/4619/). Doktoranturaya və dissertanturaya hazırlaşanlar xarici dillər üzrə qəbul proqramlarını verilmiş linklərdən (Azərbaycan, rus) yükləyib tanış ola bilərlər.
Xarici dillər üzrə doktoranturaya və dissertanturaya qəbul imtahanının strukturu, məzmunu, bloklar üzrə və ümumi nəticəyə qoyulan tələblərlə buradan ətraflı tanış olmaq mümkündür.
X.Xanlarzadə imtahanın yazı bloku (esse yazısı) barəsində bəzi məlumat və tövsiyələri, yoxlanılıb-qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulan bacarıqlardan da danışıb. Onun sözlərinə görə, qəbul imtahanında namizədlərin aşağıdakı xüsusiyyətlərə əməl etməklə “Xarici dillərə yiyələnmə səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi üzrə ümumavropa tövsiyə çərçivə sənədi”nin (CEFR) B2 səviyyəsinin meyarlarına cavab verən esse yazma bacarığı yoxlanılacaq. Essenin məzmunu, əhatəliliyi və həcmi; məntiqi strukturu; nitqin rabitəliliyi və tamlığı; qrammatik minimumdan düzgün istifadə; lüğət ehtiyatının zənginliyi və səlisliyi; yazı savadı əsas götürüləcək.
Sektor müdiri onu da qeyd edib ki, yazı bloku bir tapşırıqdan ibarətdir: “Tapşırıqda verilmiş sərbəst mövzu əsasında giriş, əsas hissə və yekundan ibarət olan essenin yazılması tələb edilir. Hər bir yazı işi iki ekspert tərəfindən qiymətləndirmə meyarlarına əsasən yoxlanılır və onların verdiyi qiymətlər əsasında yekun qiymət çıxarılır. Esse yazısı yoxlanılarkən onun mövzuya uyğunluğu, həcmi, tərkib hissələrinin (giriş, əsas hissə və nəticə ) mövcudluğu və onlar arasında məntiqi rabitə, mövzunun yaradıcı şəkildə şərhi və əhatə səviyyəsi, fərdi baxışların, fikirlərin məntiqli və inandırıcı şərhi, əks fikirlərin inandırıcı şəkildə təkzibi, fikirlərin sitatlarla, nümunə, təcrübə, fakt və başqa sübutedici mənbələrdən istifadə etməklə əsaslandırılması, söz ehtiyatının zənginliyi, səlisliyi, ifadəlilik, ədəbilik, üslubun neytrallığı və orijinallığı, habelə yazı savadı (yol verilmiş səhvlərin (orfoqrafik, leksik, qrammatik, durğu işarəsi, faktoloji və ümumi sayı) nəzərə alınır. Yerinə yetirilməmiş, yazı müəllifini tanıtmaq məqsədilə hər hansı işarə vurulmuş, namizədin özü və ya yaxınları, müəllimləri və s. barəsində məlumat yazılmış və ya təqdim olunan mövzulardan biri əvəzinə, hər hansı digər mövzuda və ya seçilmiş xarici dil əvəzinə digər dildə yazılmış yazı işləri “0” (sıfır) balla qiymətləndirilir”.
İmtahan verənlər nəzərə almalıdır ki, essenin həcmi 200-250 sözdən ibarət olmalıdır. Həcm tələb olunan minimum 200 sözdən 10 faiz az (ən azı 180 söz) və ya maksimum 250 sözdən 10 faiz çox (ən çoxu 275 söz) ola bilər. Minimal həcmdən (180 sözdən) az olan esselər də “0” (sıfır) balla qiymətləndirilir, esselərin maksimal həcmdən (275 sözdən) artıq olan hissəsi isə qiymətləndirmə zamanı nəzərə alınmır. Esse səliqəli və aydın xətlə yazılmalıdır. Oxunulması və anlaşılması mümkün olmayan esselər də “0” (sıfır) balla qiymətləndirilir.
Qeyd edək ki, doktorantura və dissertanturaya xarici dil üzrə qəbul imtahanında iştirak etmək üçün qeydiyyat başa çatıb; 1382 namizəd ingilis dili, 61 namizəd fransız dili, 61 namizəd isə alman dili üzrə imtahan vermək üçün qeydiyyatdan keçib.
