Ölkəmizdə yeni tədris ilinin başlaması ilə minlərlə gənc həyatının ən həyəcanlı və məsuliyyətli mərhələsinə tələbəlik dövrünə qədəm qoydu. Ali təhsil almaq gənclərə təkcə diplom deyil, həm də dövlət təqaüdləri, ikili diplom proqramları və zəngin sosial mühit kimi geniş imkanlar qazandırır. Lakin bu həyəcanlı yol yalnız fürsətlərdən ibarət deyil; mənzil çatışmazlığı, ictimai nəqliyyat və praktika azlığı kimi real çətinliklər də gənclərin gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilir. Tələbəlik bütün bu üstünlükləri və çətinlikləri ilə gələcək karyeranın bünövrəsini qoyan əvəzsiz bir təcrübədir.
Maraqlıdır ki, Azərbaycanda tələbə olmağın müsabət və mənfi tərəfləri hansılardır?
AzEdu.az-a mövzu ilə bağlı açıqlama verən fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və
Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, İlqar Orucov qeyd edib ki, universitet mühiti gənclərə erkən yaşda zəngin sosial kapital və şəbəkələşmə imkanı verir:
"Azərbaycanda tələbə olmaq və ali təhsil almaq gənclərə təkcə diplom qazandırmır, həm də gələcək karyera və şəxsi inkişaf üçün çoxşaxəli imkanlar yaradır, fərqli qapılar açır. Yeni tədris ilinin başlanacağı bu günlərdə tələbə olmağın gənclərə qazandırdığı üstünlükləri və müsbət tərəfləri qeyd etmək istəyirəm. İlk növbədə, dövlətin tələbələrə yönəlmiş maddi dəstək mexanizmləri təhsilin əlçatanlığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Uğurlu tələbələrə akademik göstəricilərə əsasən verilən fərqləndirilmiş dövlət təqaüdləri onların xərclərini qarşılamağa kömək edir. Aynı zamanda, Təhsil Tələbə Krediti Fondunun yaratdığı imkanlar sayəsində maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq hər bir istedadlı gənc təhsil haqqını uzunmüddətli və güzəştli şərtlərlə ödəyərək ali təhsil ala bilər.
Tələbəlik dövrü gənclərə qlobal təhsil və beynəlxalq təcrübə imkanları da təqdim edir. Dövlət proqramları və universitetlərarası ikili diplom layihələri vasitəsilə tələbələr xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində oxumaq, fərqli mədəniyyətlərlə tanış olmaq və müasir əmək bazarının tələb etdiyi peşəkar kadr kimi yetişmək imkanı əldə edirlər.
Universitet mühiti gənclərə erkən yaşda zəngin sosial kapital və şəbəkələşmə (networking) imkanı verir. Tələbə Gənclər Təşkilatları, Tələbə Elmi Cəmiyyətləri və klublar gənclərin liderlik, komanda ilə işləmə və layihə idarəetmə bacarıqlarını formalaşdırır. Burada qurulan dostluqlar və peşəkar əlaqələr gələcəkdə iş həyatında onların bir addım öndə olmasına şərait yaradır.
Tələbələr üçün sosial və rəqəmsal güzəştlər də xüsusi üstünlükdür. Rəsmi tələbə bileti ilə muzeylərə, teatrlara və mədəniyyət tədbirlərinə böyük endirimlərlə qatılmaq mümkündür. Həmçinin universitetlər tərəfindən təqdim olunan rəsmi elektron poçt ünvanları vasitəsilə dünya nəhənglərinin proqram təminatlarına və elmi platformalara xüsusi tələbə tarifləri ilə, bəzən assumes tamamilə ödənişsiz çıxış əldə edə bilirlər. Tələbəlik sadəcə bir status deyil, gənclərin öz potensialını kəşf etməsi və gələcəyini inşa etməsi üçün əsas dövrdür".
Tələbələri en çox yoran məsələ mənzil və yataqxana çatışmazlığıdır:
"Mənfı tərəflər əvəzinə tələbəlik həyatının özünəməxsus çətinlikləri deməyi daha doğru hesab edirəm. Tələbələri en çox yoran məsələ mənzil və yataqxana çatışmazlığıdır. Xüsusilə regionlardan Bakıya gələn minlərlə tələbə üçün universitet yataqxanalarının sayı kəskin dərəcədə azdır və ya yoxdur. Bu da gəncləri paytaxtdakı yüksək kirayə qiymətləri ilə üz-üzə qoyur. Bir neçə tələbənin bir evdə qalmaq məcburiyyəti və ya əlverişsiz məişət şəraiti onların enerjisini dərslərdən yayındıraraq maddi qayğılara yönəldir.
İctimai nəqliyyatda tələbə güzəştlərinin olmaması da ciddi problemdir. Dünyanın bir çox ölkələrindən fərqli olaraq, Azərbaycanda metro və avtobuslardan istifadə edən tələbələr üçün daimi endirim sistemi yoxdur. Bu da xüsusilə şəhərdən kənarda yerləşən təhsil müəssisələrində oxuyanların gündəlik büdcəsinə mənfi təsir edir.
Digər bir çətinlik isə universitetlərdə nəzəriyyənin çox, praktikanın az olmasıdır. Bəzi tədris proqramları və dərsliklər köhnə standartlara əsaslanır və müasir əmək bazarının tələbləri ilə uzlaşmır. Tələbələr 4 il boyunca böyük həcmdə nəzəri bilik alsalar da, real iş mühitində tələb olunan praktiki bacarıqlara — rəqəmsal savadlılıq, komanda işi, layihə idarəetməsi kimi keyfiyyətlərə sahib olmaqda çətinlik çəkirlər. Bu boşluq məzun olduqdan sonra iş tapmaq prosesini mürəkkəbləşdirir.
Akademik və elmi resursların məhdudluğu da qeyd olunmalıdır. Qlobal elmi bazalara, beynəlxalq kitabxanalara, müasir laboratoriya və avadanlıqlara birbaşa ödənişsiz çıxış bütün universitetlərdə tam təmin edilməyib. Bu da elmi fəaliyyətlə məşğul olmaq istəyən gənclərin potensialını məhdudlaşdırır. Qeyd etdiyim bu çətinliklər bəzən gənclərin təhsildən soyumasına gətirib çıxarır ki, bu problemlərin həllinə daha çox diqqət ayrılması vacibdir".
"Brend tələbə" İxtiyar Mahmudzadə qeyd edib ki, yeni tələbə adı qazanmış şəxslərin və gənclərin müxtəlif proqramlardan yararlanması, yeni mühitə alışması və yeni insanlar tanıması böyük üstünlükdür:
"Yeni tədris ilinin başlaması münasibətilə ölkəmizdə fəaliyyət göstərən orta məktəblərdə, ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrində təhsil alan şagirdlərə, tələbələrə, eyni zamanda müəllimlərə uğurlar arzulayıram. Ümid edirəm ki, bu təhsil ili hər birimiz üçün uğurlu və düşərli olar.
Azərbaycanda tələbə olmağın bir çox müsbət tərəfləri var. Yeni tələbə adı qazanmış şəxslərin və gənclərin müxtəlif proqramlardan yararlanması, yeni mühitə alışması və yeni insanlar tanıması böyük üstünlükdür. Zamanla tələbələr üçün yaradılan şəraitlərlə tanış oluruq; müxtəlif proqramlar, təcrübə və könüllülük layihələri vasitəsilə gənclər nəzəri biliklərini praktikaya çevirə bilərlər.
Bu imkanlarla yanaşı, tələbəlik dövründə diqqət yetirilməli və gələcəkdə daha da təkmilləşdirilə biləcək məqamlar da var. İlk başlanğıcda şəxsi həyat, təhsil və iş balansını qorumaq tələbələr üçün müəyyən çətinliklər yarada bilər. Dərs yükünün çoxluğu da bəzən əlavə yüklənməyə səbəb olur. Xüsusilə bakalavr təhsilindən sonra magistratura pilləsində tələbələr seçim qarşısında qalaraq müəyyən çətinliklər yaşayırlar. Çünki magistraturada tədris olunan fənlər həm ixtisas, həm də qeyri-ixtisas yönümlü ola bilir və hazırlıq keçilən fənlər bakalavrdakı ilə eynilik təşkil etmir. Düşünürəm ki, gələcəkdə magistraturada oxumaq istəyən tələbələr üçün xüsusi bölmə yaradılsa və onlar həmin bölmə vasitəsilə hazırlaşsalar, daha faydalı olar.
Hazırda tələbələr üçün müxtəlif şəraitlər yaradılıb. Gənclər və İdman Nazirliyinin, Gənclər Fondunun, gənclər təşkilatlarının fəaliyyətini, Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən müxtəlif qrant, müsabiqə və yarışların keçirilməsini qeyd etmək olar. Tələbələr üçün düşərgələrin təşkil olunması, şəbəkələşmə və yeni insanlar tanımaq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Tələbəlik illərinin yalnız parta arxasında keçməsi məhsuldar olmaya bilər, çünki əsas problem gənclərin özlərini düzgün inkişaf etdirə bilməməsidir. Həmçinin bir çox ali təhsil müəssisələrində tətbiq olunan "Tələbə+" kartı da tələbələrə güzəştlərdən yararlanmaq imkanı verir.
Mən bakalavr təhsilimi Dövlət İdarəçilik Akademiyasında almışam. Həmin müddətdə Tələbə Gənclər Təşkilatının sədri olmuşam, müxtəlif təqaüd və təcrübə proqramlarından istifadə etmişəm. Qarşılaşdığım əsas çətinlik vaxtı düzgün bölə bilməmək idi. Lakin zamanla təhsil və digər fəaliyyətləri balansa salaraq vaxtdan məhsuldar istifadə etməyi öyrəndim. 2024-cü ildən bu yana TGT sədri olduğum dövrdə dərs yükü və təşkilati işləri düzgün bölərək icra edə bilirdim.
Yeni tələbə olan və təhsilini davam etdirən gənclərə tövsiyəm odur ki, yalnız nəzəri biliklərlə kifayətlənməsinlər, sərt və yumşaq bacarıqlarını inkişaf etdirsinlər. Dövrümüzün əsas tələblərindən olan süni intellekt və xarici dil biliklərinə xüsusi önəm versinlər. Bakalavr təhsilinin 4 ilini maksimum dərəcədə dəyərləndirsinlər, çünki bakalavr bitdikdən sonra həyat daha sürətlə irəliləyir. Ən başlıcası, gənclər özlərini inkişaf etdirərkən ilk növbədə özlərini tapsınlar və tapdıqları yolda uğurla davam etsinlər".
