Bəzən abituriyentlər ixtisas seçim zamanı adını eşitdikləri, lakin məzmununu tam anlamadıqları ixtisasları kodlaşdırırlar. Nəticədə isə ali təhsili başa vurduqdan sonra həmin ixtisas üzrə hansı sahədə çalışa biləcəkləri ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər.
Bu kimi halları nəzərə alaraq AzEdu.az abituriyentlər üçün ixtisas seçimini daha uğurlu etməyə kömək məqsədilə silsilə araşdırma yazıları hazırlayıb.
Bu yazıda I ixtisas qrupunun riyaziyyat-informatika (Rİ) altqrupuna daxil olan ixtisaslar haqqında məlumat verilir. Bu istiqamətə aid ixtisaslar əsasən kompüter, texnologiya, proqramlaşdırma və mühəndislik sahələrini əhatə edir. Riyaziyyata marağı olan, kompüterlə işləməyi sevən və gələcəkdə perspektivli, yüksək gəlirli sahədə fəaliyyət göstərmək istəyən abituriyentlər üçün bu ixtisaslar olduqca uyğun seçim hesab olunur.
Kompüter elmləri ixtisası bu sahədə ən geniş və əsas istiqamətlərdən biridir. Bu ixtisas üzrə təhsil alan tələbələr proqramlaşdırma, alqoritmlər, verilənlər bazası, süni intellekt və məlumatların emalı kimi sahələrdə dərin biliklər qazanırlar. Məzunlar proqram təminatı mühəndisi, mobil və veb tətbiq hazırlayan proqramçı, data analitik və ya data scientist, süni intellekt üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərə bilərlər. Bundan əlavə, onlar kibertəhlükəsizlik sahəsində, sistem inzibatçısı və ya DevOps mühəndisi kimi də çalışa, eləcə də elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər. Bu ixtisas üzrə məzunlar əsasən İT və proqram təminatı şirkətlərində, bank və maliyyə sektorunda, telekommunikasiya sahəsində, dövlət qurumlarında, e-ticarət platformalarında və oyun istehsalı studiyalarında işləyə bilirlər. Eyni zamanda, beynəlxalq şirkətlərlə məsafədən işləmək imkanları da genişdir.
Bəzən abituriyentlər kompüter elmləri ilə kompüter mühəndisliyi ixtisasları arasındakı fərqi aydın şəkildə başa düşə bilmirlər. Əsas fərq ondan ibarətdir ki, kompüter elmləri daha çox proqram təminatı və nəzəri biliklərə yönəlir.
Kompüter mühəndisliyi ixtisası proqram təminatı ilə yanaşı, kompüter avadanlıqlarının öyrənilməsini də əhatə edir. Bu sahədə təhsil alanlar həm proqramlaşdırma, həm də elektronika və sistemlərin quruluşu üzrə biliklər qazanırlar. Məzunlar proqram təminatı mühəndisi, mobil tətbiq hazırlayıcısı, veb proqramçı, data analitik, süni intellekt mütəxəssisi kimi fəaliyyət göstərə bilərlər. Eyni zamanda, sistem inzibatçısı, şəbəkə mütəxəssisi və ya daxili sistemlər (embedded systems) üzrə mühəndis kimi də işləmək mümkündür. Bu ixtisas üzrə məzunlar texnologiya şirkətlərində, bank sektorunda, telekommunikasiya sahəsində, dövlət qurumlarında və istehsalat müəssisələrində iş tapa bilirlər.
İnformasiya təhlükəsizliyi ixtisası müasir dövrdə ən çox tələb olunan sahələrdən biridir. Bu sahədə təhsil alanlar rəqəmsal məlumatların qorunması, şəbəkə təhlükəsizliyi və kiberhücumların qarşısının alınması üzrə ixtisaslaşırlar. Məzunlar bank və maliyyə sektorunda, dövlət qurumlarında, İT və telekommunikasiya şirkətlərində, eləcə də sənaye və neft-qaz müəssisələrində fəaliyyət göstərə bilərlər. Onlar informasiya təhlükəsizliyi analitiki, kibertəhlükəsizlik mühəndisi, etik haker (penetration tester), İT auditi üzrə mütəxəssis və ya insidentlərə cavab verən mütəxəssis kimi çalışırlar. Bu ixtisas üzrə biliklər məlumatın məxfiliyinin, tamlığının və əlçatanlığının qorunmasına yönəlir.
İnformasiya texnologiyaları ixtisası daha çox praktiki bacarıqlara əsaslanır və demək olar ki, bütün sahələrdə tətbiq olunur. Bu ixtisas üzrə təhsil alanlar kompüter sistemləri, şəbəkələr, serverlər və texniki dəstək sahəsində biliklər əldə edirlər. Məzunlar İT şirkətlərində proqramçı, sistem inzibatçısı, kibertəhlükəsizlik analitiki və ya bulud texnologiyaları üzrə mütəxəssis kimi çalışa bilərlər. Bundan əlavə, bank sektorunda verilənlər bazası inzibatçısı və ya İT analitik, dövlət qurumlarında isə elektron sistemlərin qurulması üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərə bilirlər. Təhsil, tibb və media kimi sahələrdə də bu ixtisas sahiblərinə geniş imkanlar mövcuddur.
Mexatronika və robototexnika mühəndisliyi müasir və sürətlə inkişaf edən sahələrdən biridir. Bu ixtisas mexanika, elektronika və proqramlaşdırmanı birləşdirərək robot sistemlərinin yaradılmasını və idarə olunmasını öyrədir. Məzunlar sənaye müəssisələrində avtomatlaşdırılmış istehsal xətlərində, neft-qaz və energetika sektorunda, müdafiə sənayesində, tibb sahəsində və logistika sistemlərində fəaliyyət göstərə bilərlər. Onlar mexatronika mühəndisi, robototexnika mütəxəssisi, avtomatlaşdırma mühəndisi, embedded proqramçı və ya texniki xidmət mühəndisi kimi çalışırlar. Azərbaycanda bu sahə üzrə SOCAR kimi iri şirkətlərdə, eləcə də müxtəlif sənaye və texnologiya müəssisələrində iş imkanları mövcuddur.
Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi ixtisası sənaye və istehsalat sahəsində texnoloji proseslərin avtomatik idarə olunmasına yönəlib. Bu sahədə təhsil alan mütəxəssislər istehsal proseslərinin daha səmərəli və təhlükəsiz təşkilini təmin edirlər. Məzunlar əsasən neft-qaz sənayesində, energetika sektorunda, zavod və fabriklərdə, eləcə də müxtəlif mühəndislik şirkətlərində çalışa bilirlər. Onlar avtomatlaşdırma mühəndisi, idarəetmə sistemləri mühəndisi, layihələndirmə mühəndisi və ya proses mühəndisi kimi fəaliyyət göstərirlər.
Sistemlər mühəndisliyi isə daha çox idarəetmə və analiz yönümlü ixtisasdır. Bu sahədə təhsil alanlar mürəkkəb sistemlərin layihələndirilməsi, proqramlaşdırılması və idarə olunması üzrə biliklər əldə edirlər. Məzunlar İT və proqram təminatı şirkətlərində sistem analitiki, sistem proqramçısı və ya layihə mütəxəssisi kimi işləyə bilərlər. Eyni zamanda, sənaye müəssisələrində, rabitə və kommunikasiya sahəsində, dövlət və özəl sektorda müxtəlif idarəetmə və texniki vəzifələrdə fəaliyyət göstərmək mümkündür.
Ümumilikdə, Rİ altqrupuna daxil olan bu ixtisaslar müasir dövrdə ən perspektivli sahələr hesab olunur. Bu sahələr üzrə təhsil alan məzunlar həm yerli, həm də beynəlxalq əmək bazarında yüksək tələbatla qarşılaşır və müxtəlif sahələrdə uğurlu karyera qurmaq imkanı əldə edirlər.
Göründüyü kimi, riyaziyyat-informatika altqrupuna daxil olan ixtisaslar təkcə bir sahə ilə məhdudlaşmır, əksinə, texnologiya, sənaye, təhlükəsizlik və idarəetmə kimi müxtəlif istiqamətləri əhatə edir. Bu ixtisasları seçən abituriyentlər gələcəkdə yalnız bir peşə ilə kifayətlənməyib, fərqli sahələrdə çalışma imkanı əldə edirlər.
Müasir dövrdə rəqəmsallaşma və texnologiyanın sürətli inkişafı bu sahələrə olan tələbatı daha da artırır. Bu isə o deməkdir ki, düzgün seçim edən və öz üzərində çalışan məzunlar üçün həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq əmək bazarında geniş iş imkanları mövcuddur.
Ona görə də abituriyentlər ixtisas seçimi zamanı yalnız adlara deyil, həmin ixtisasın məzmununa, öyrədilən bilik və bacarıqlara, eləcə də gələcək karyera imkanlarına diqqət yetirməlidirlər. Doğru seçilmiş ixtisas uğurlu gələcəyin əsasını təşkil edir.
