Müasir ibtidai təhsilin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri şagirdlərə yalnız düzgün və səlis oxumağı deyil, həm də oxuduqlarını anlamağı, təhlil etməyi və mətnə münasibət bildirməyi öyrətməkdir. Çünki oxu bacarığı özlüyündə təhsildə uğurun təminatı deyil. Şagird oxuduğu mətnin məzmununu dərk etməli, əsas fikri müəyyənləşdirməli və əldə etdiyi məlumatı düşünmə prosesində tətbiq edə bilməlidir.
Məhz bu ehtiyacdan çıxış edərək ibtidai siniflər üçün EİRA – Emotional Intellect Reading Approach (Emosional intellektə əsaslanan oxu yanaşması) adlı müəllif texnikasını hazırlamışam.
EİRA-nın əsas məqsədi oxu prosesini sadəcə mətnin səsləndirilməsindən çıxararaq şagirdin fəal düşünmə, anlama və emosional qavrama fəaliyyətinə çevirməkdir. Yanaşma oxuyub-anlama bacarığının inkişafını emosional intellekt elementləri ilə əlaqələndirir. Beləliklə, şagird yalnız mətnin nə haqqında olduğunu müəyyənləşdirməklə kifayətlənmir, eyni zamanda mətnin yaratdığı təəssüratları dərk etməyə, hadisələrə münasibət bildirməyə və öz düşüncəsini əsaslandırmağa təşviq olunur.
Texnikanın hazırlanmasında ibtidai sinif şagirdlərinin yaş xüsusiyyətləri, diqqət və qavrama imkanları, eləcə də oxu prosesində qarşılaşdıqları çətinliklər nəzərə alınıb. EİRA xüsusilə III–IV sinif şagirdlərində oxuyub-anlama, mətnin əsas ideyasını müəyyənləşdirmə, məntiqi düşünmə və fikri ifadəetmə bacarıqlarının inkişafına yönəlib.
EİRA-nın əhəmiyyətli tərəflərindən biri onun yalnız düzgün cavab tapmağa deyil, şagirdin düşünmə prosesinə də diqqət yetirməsidir. Bu yanaşmada mətnlə şagird arasında məzmun və emosional əlaqənin qurulması vacib hesab olunur. Nəticədə oxu fəaliyyəti daha şüurlu, məqsədyönlü və interaktiv xarakter alır.
Texnika məktəb mühitində pilot tətbiq və müşahidələr əsasında sınaqdan keçirilib. Tətbiq zamanı şagirdlərin mətnin əsas fikrini müəyyənləşdirməsi, oxuduqlarını anlama və suallara məzmun baxımından əsaslandırılmış cavab verməsi istiqamətində müsbət dinamika müşahidə olunub. Bu nəticələr oxuyub-anlama bacarığının inkişafında məqsədyönlü və sistemli yanaşmanın əhəmiyyətini bir daha göstərir.
EİRA-nı fərqləndirən əsas xüsusiyyət oxu, təfəkkür və emosional qavramanı vahid pedaqoji yanaşmada birləşdirməsidir. Texnikanın məqsədi mövcud oxu metodlarını əvəz etmək deyil, onları tamamlayan və şagirdin mətnlə daha dərin əlaqə qurmasına imkan yaradan əlavə bir yanaşma təqdim etməkdir.
İnanıram ki, ibtidai təhsildə oxuyub-anlama bacarığına daha çox diqqət yetirilməsi gələcək təhsil mərhələlərində şagirdlərin akademik nailiyyətlərinə də müsbət təsir göstərə bilər. Çünki savadlı oxucu olmaq yalnız sözləri oxumaq deyil, onların arxasında dayanan mənanı anlamaq, düşünmək və nəticə çıxarmaqdır.
EİRA-nın əsas ideyası məhz budur: şagirdə sadəcə oxumağı deyil, oxuduğunu düşünməyi və anlamağı öyrətmək.
Bakı şəhəri Suraxanı rayonu 87 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin
İbtidai sinif müəllimi Allahverdi Abdullayev
