Riyaziyyat dərslikləri hər il yenilənsə və onlara müxtəlif əlavələr edilsə də, məzmun və tərtibatla bağlı müzakirələr hələ də davam edir.
Valideynlər və müəllimlər dərsliklərdəki müxtəlif çatışmazlıqlara diqqət çəkir, onların daha anlaşıqlı və şagirdlər üçün cəlbedici olması ilə bağlı təkliflər irəli sürürlər.
Mövcud dərsliklərin əsas çatışmazlıqları nələrdir? Onların vizual tərtibatı və üz qabıqlarının dizaynı nə dərəcədə uğurludur? Bu sahədə hansı dəyişikliklərə ehtiyac var?
AzEdu.az-a açıqlamasında “İlin gənc müəllimi”, riyaziyyat müəllimi Natəvan Fərzəliyeva qeyd edib ki, valideynlər də tez-tez övladlarına kömək etmək istədiklərini və bunun üçün dərslikdə istinad edə biləcəkləri izahlar axtardıqlarını bildirirlər:
“Bu mövzu mənə çox yaxındır, çünki indiyə qədər 5-ci sinifdən 11-ci sinfə kimi bütün siniflərdə riyaziyyat dərsi demişəm və dərslik hər gün əlimin altında olan vəsaitdir. Əvvəlcə onu deyim ki, dərslik yazmaq ağır və məsuliyyətli işdir. Bir kitabın arxasında müəlliflərin, rəyçilərin, redaktor və rəssamların aylarla çəkdiyi zəhmət dayanır. Hər il edilən yeniləmələrin nəticəsini sinifdə görürəm, kitablar ildən-ilə şagirdə daha yaxın dildə yazılır.
Son illər dərslik layihələrinin çapdan əvvəl trims.edu.az saytında ictimai müzakirəyə çıxarılmasını çox bəyənirəm. Müəllim də, valideyn də layihəni açıb oxuya, rəyini yaza bilir. Bu gün deyəcəklərimi həmin müzakirənin davamı sayıram. Danışacağım məqamlar sinifdə gördüklərimdir və hamısı həll oluna bilən məsələlərdir.
Məzmundan başlayım. Mənim üçün yaxşı dərsliyin bir ölçüsü var: şagird evdə kitabı təkbaşına açanda mövzunu izləyə bilirmi? Hazırda yeni mövzu çox vaxt bir və ya iki həll olunmuş nümunə ilə verilir, ardınca tapşırıqlar gəlir. Sinifdə bu kifayət edir, çünki uşağın yanında müəllim var. Evdə isə üçüncü tapşırıqda ilişən şagird geri qayıdıb baxmağa oxşar nümunə tapa bilmir. Bunu ən çox 7-ci sinifdə, cəbrə keçid dövründə hiss edirəm. 10-cu sinfin triqonometriyasında da vəziyyət oxşardır. Addım-addım açılmış nümunələrin sayı artsa, şagirdin müstəqil işləməsi xeyli asanlaşar. Valideynlərdən də tez-tez eşidirəm ki, uşağa kömək etmək istəyirlər və kitabda söykənəcək izah axtarırlar”.
Riyaziyyat zəncir kimidir, bir halqa boş qalanda növbətisi tutmur:
“İkinci məqam tapşırıqların düzülüşüdür. Bir sinifdə otuza yaxın uşaq oturur və onların hazırlığı eyni olmur. Bəzi bölmələrdə sadə tapşırıqdan mürəkkəbə keçid sürətli olur: hazırlığı zəif olan şagird ikinci tapşırıqdan sonra dayanır, güclü şagird isə axıra qədər özünə uyğun çətinlik tapmır. Tapşırıqlar çətinlik dərəcəsinə görə açıq şəkildə işarələnsə, müəllim ev tapşırığını hər şagirdə görə seçə bilər. Yuxarı siniflərdə məşq üçün tapşırıqların sayını da artırmaq olar, çünki riyaziyyatda vərdiş təkrarla yaranır. Mövzular arasındakı körpü də üzərində işləməyə dəyən sahədir.
Riyaziyyat zəncir kimidir, bir halqa boş qalanda növbətisi tutmur. 8-ci sinifdə rasional ifadələrdə çətinlik çəkən şagirdin problemi çox vaxt 5-ci və 6-cı sinifdə keçdiyi adi kəsrlərdən gəlir. Hər bölmənin əvvəlində yarım səhifəlik “Xatırlayaq” hissəsi olsa, müəllim bu boşluğu yerindəcə bağlayar. Bir də mətnli məsələlərin dili və mövzusu var. Elə şagirdlərim olub ki, tənliyi rahat həll edir, amma məsələnin şərtini uzun cümlələrin içindən çıxara bilmir. Şərt qısa cümlələrlə yazılanda nəticə dərhal dəyişir.
Mövzu uşağın gündəlik həyatına yaxın olanda isə maraq artır. Faizi mağazadakı endirim və ya evə gələn kommunal qəbz üzərində keçəndə sinif tamam başqa cür işləyir. Yuxarı siniflərdə şagirdlər buraxılış imtahanındakı açıq tipli, həlli ətraflı yazılan tapşırıqlara oxşar nümunələri dərslikdə daha çox görmək istəyirlər.
Vizual tərtibata gəlincə, son illərin dərslikləri əvvəlkilərlə müqayisədə xeyli rəngli və canlıdır. 5-ci və 6-cı siniflərdə uşaqların kitabı həvəslə vərəqlədiyini görürəm, bu da az şey deyil. Burada bir incə məqam var: riyaziyyat kitabında çertyoj və qrafik şagird üçün mətn qədər məlumat daşıyır. Bucağın necə çəkildiyi, tərəflərin nisbəti, qrafikdəki şəbəkə xətləri məsələnin başa düşülməsinə birbaşa təsir edir. Stereometriyada görünən və görünməyən tillər aydın seçilməyəndə şagird fiquru təsəvvür etməkdə çətinlik çəkir.
Ona görə çertyojlara dərsliyin ən çox diqqət tələb edən hissəsi kimi baxıram. Süjetli şəkillər məsələnin şərti ilə bağlı olanda faydalıdır. Şəkillə tapşırıq arasında tarazlıq da sinifdən sinfə dəyişir: 5-ci sinifdə şəkil uşağı kitaba bağlayır, 9-cu sinifdə isə səhifənin böyük hissəsi məşqə qalsa, yaxşıdır”.
