Andreas Şleyxer: "Təhsilin əsas məqsədi yüksək test nəticələri deyil, müstəqil düşünən insan yetişdirməkdir"
OECD-nin Təhsil və bacarıqlar departamentinin direktoru Andreas Şleyxer "Finlandiya təhsilinə nə oldu?" adlı yeni məqaləsində Finlandiya təhsil sistemini təhlil edir.
A.Şleyxerin Finlandiya təcrübəsindən çıxardığı 12 əsas tezis:
1. Keçmiş uğur gələcəyin təminatı deyil.
Dünyada nümunə göstərilən təhsil sistemi belə dəyişən sosial, texnoloji və mədəni şəraitə uyğunlaşmadıqda əvvəlki üstünlüklərini itirə bilər.
2. Təhsil sistemləri hazır reseptlərlə idarə olunmur.
Bir ölkədə uğur gətirən modeli başqa ölkədə eynilə tətbiq etmək mümkün olmaya bilər. Təhsil cəmiyyətin dəyərləri, ailə münasibətləri, müəllimlərin imkanları və sosial mühitlə birlikdə formalaşır.
3. Yaxşı müəllim uğurlu təhsil üçün vacibdir, lakin təkbaşına kifayət etmir.
Müəllimin peşəkarlığı ilə yanaşı, onun işlədiyi şərait, inzibati yükü, qərarvermə səlahiyyəti və şagirdlərlə ünsiyyət üçün ayıra bildiyi vaxt da nəticələrə təsir edir. Yaxşı müəllim üçün yaxşı təlim mühiti də lazımdır.
4. Təhsildə rifah akademik tələbkarlığı əvəz etməməlidir.
Şagirdlərin psixoloji və sosial rifahını qorumaq vacibdir. Ancaq onları bütün çətinliklərdən uzaqlaşdırmaq inkişaf imkanlarını da məhdudlaşdıra bilər. Həqiqi qayğı şagirdə həm də çətinlikləri aşmağı öyrətməkdir.
5. Öyrənmə həmişə rahat və əyləncəli proses deyil.
Çətin mətn üzərində düşünmək, səhvi düzəltmək, arqument qurmaq və düzgün cavabı axtarmaq zehni inkişafın ayrılmaz hissəsidir. Bəzən məhz yavaşlıq və çətinlik öyrənməni dərinləşdirir.
6. Süni intellektin əsas təhlükəsi səhv cavab verməsi ilə məhdudlaşmır.
Süni intellekt şagirdin əvəzinə düşünür, yazır və problemi həll edirsə, təlim prosesində şagirdin öz zehni səyinin rolu azala bilər. Əsas məsələ texnologiyanın nə edə bilməsi deyil, onun şagirdin düşünmə qabiliyyətini necə inkişaf etdirməsidir.
7. İnformasiyanın bolluğu bilik əldə etməyi avtomatik asanlaşdırmır.
Müasir dövrdə əsas problemlərdən biri informasiyaya çıxış deyil, diqqəti qorumaq, məlumatı təhlil etmək və onu mənalı biliyə çevirməkdir.
8. Məktəbin uğuru ailənin iştirakından ayrı qiymətləndirilə bilməz.
Məktəb və ailə arasında əməkdaşlığın zəifləməsi şagirdin təliminə təsir göstərə bilər. Təhsilin məsuliyyəti yalnız müəllimin və ya məktəb rəhbərliyinin üzərinə qoyula bilməz.
9. Təhsildə hər yenilik tərəqqi demək deyil.
Yeni texnologiya, fərqli kurikulum və müasir idarəetmə üsulları yalnız tətbiq edildiklərinə görə uğurlu sayıla bilməz. Əsas meyar onların öyrənmənin keyfiyyətini həqiqətən artırıb-artırmamasıdır.
10. Uğurlu təhsil sistemi özünü tənqid etməyi bacarmalıdır.
Beynəlxalq nüfuz və əvvəlki nailiyyətlər sistemin zəif tərəflərini görməyə mane olmamalıdır. Uğur bəzən dəyişiklik ehtiyacını görməyi çətinləşdirir.
11. Təhsildə inkişaf yeni biliklər qazanmaqla yanaşı, köhnəlmiş yanaşmalardan imtina etməyi də tələb edir.
Təhsil sistemi hansı prinsiplərin zamanla əhəmiyyətini qoruduğunu, hansı metodların isə dəyişən şəraitə uyğun gəlmədiyini mütəmadi qiymətləndirməlidir.
12. Təhsilin əsas məqsədi yüksək test nəticələri deyil, müstəqil düşünən insan yetişdirməkdir.
Akademik göstəricilər vacibdir, lakin təhsilin keyfiyyəti şagirdin sual vermək, mühakimə yürütmək, çətinlikləri aşmaq və müstəqil qərar qəbul etmək bacarıqları ilə də ölçülməlidir.
Mənbə: Oruc Mustafayev
