Birləşmiş Millətlər Təşkilatının çərşənbə axşamı açıqladığı yeni hesabata görə, 2024-cü ildə təxminən 4,9 milyon uşaq, o cümlədən 2,3 milyon yeni doğulmuş körpə beş yaşına çatmamış ölüb. Bu, uşaqların sağ qalması sahəsində qlobal irəliləyişin narahatedici yavaşlaması faktını vurğulayır.
AzEdu.az təşkilatın məlumatına istinadla xəbər verir ki, hesabata görə, bu ölümlərin əksəriyyətinin qarşısı keyfiyyətli səhiyyə xidmətlərinə çıxışla alına bilər. Ölüm səbəbləri ilə bağlı qlobal hesablamaları tam şəkildə inteqrasiya etməklə, təhlil ilk dəfə olaraq nə qədər uşağın harada və nə üçün öldüyü barədə ətraflı məlumat verir.
BMT-nin uşaq ölümünün qiymətləndirilməsi üzrə agentliklərarası qrupu tərəfindən təqdim edilən “Uşaq ölümünün səviyyələri və trendləri” hesabatında göstərilir ki, 2000-ci ildən bəri beş yaşa qədər uşaqlar arasında ölüm halları yarıdan çox azalsa da, bu temp 2015-ci ildən bəri 60 faizdən çox yavaşlayıb.
Əsas nəticələr arasında bir aydan beş yaşa qədər 100 mindən çox uşağın birbaşa kəskin qidalanma çatışmazlığından ölməsi (bu cür ölümlərin ilk qlobal qiymətləndirməsi), habelə Pakistan, Somali və Sudanda qeydə alınan ən yüksək rəqəmlərdən bəziləri var. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, qidalanma pozğunluğu immuniteti zəiflədir və xəstəliklərə qarşı həssaslığı artırır.
“Heç bir uşaq qarşısı alına biləcək xəstəliklərdən ölməməlidir. Lakin onların sağ qalmasında irəliləyişin yavaşladığına dair narahatedici əlamətləri görürük və bu, qlobal büdcə kəsirlərinin daha da artdığı bir vaxtda baş verir”, -deyə BMT-nin Uşaq Fondunun (UNICEF) icraçı direktoru Ketrin Rassel bildirib.
Yoluxucu xəstəliklər əsas təhlükə olaraq qalır və doqquz aparıcı infeksiya dünya üzrə beş yaşınadək uşaqların ölümünün 43 faizini təşkil edir. Həyatın ilk ayından sonra malyariya, ishal və pnevmoniya kimi xəstəliklər əsas ölüm səbəbləri olaraq qalmaqdadır.
Ölüm halları Çad, Konqo Demokratik Respublikası, Niger və Nigeriya da daxil olmaqla bir neçə endemik ölkədə cəmləşib, burada münaqişələr, iqlim şokları, invaziv ağcaqanadlar, dərman müqaviməti və digər bioloji təhdidlər profilaktika və müalicəyə çıxışa təsir göstərməyə davam edir.
Yeni doğulmuş körpələrin ölümü hazırda beş yaşınadək uşaqların vəfatının təxminən yarısını təşkil edir ki, bu da doğuş zamanı mövcud olan yarıtmaz səhiyyə xidməti ilə daha çox bağlıdır.
Münaqişə zonalarında olan uşaqların ölmə ehtimalı daha yüksəkdir və bu məsələdə coğrafi fərqlər ciddi olaraq qalır. 2024-cü ildə beş yaşınadək uşaqların ölümünün 58 faizini Saharaaltı Afrika, daha 25 faizini isə Cənubi Asiya təşkil edib. Kövrək və münaqişələrdən təsirlənən mühitlərdə yaşayan uşaqların beşinci doğum günündən əvvəl ölmə ehtimalı digər yerlərdəki uşaqlara nisbətən təxminən üç dəfə çoxdur.
Hesabatda, həmçinin qeyd olunur ki, 2024-cü ildə 5-24 yaş arası 2,1 milyon uşaq, yeniyetmə və gənc ölüb. Yoluxucu xəstəliklər və xəsarətlər kiçik yaşlı uşaqlar arasında əsas səbəblər olaraq qalsa da, risklər yeniyetməlik dövründə dəyişir, özünə zərərvermə 15-19 yaş arası qızlar arasında ölümün əsas səbəbidir, oğlanlar arasında isə yol-nəqliyyat hadisələri daha yayğındır.
BMT rəsmiləri xəbərdarlıq ediblər ki, inkişaf maliyyələşdirməsinin azalması vacib ana, yeni doğulmuş və uşaq sağlamlığı proqramlarını getdikcə daha çox gərginliyə salır.
Hesabatda vurğulanır ki, uşaq sağlamlığına qoyulan investisiyalar ən səmərəli inkişaf tədbirləri arasında qalır. Peyvəndlər, qidalanma proqramları və doğuş zamanı ixtisaslı qulluq kimi müdaxilələr milyonlarla insanın həyatını xilas edə bilər.
