Hazırda tədqiqatçılar müxtəlif biomarkerlərdən istifadə edərək telomer, metabolom və klinik qocalma saatlarını müəyyən ediblər. Onların arasında ən etibarlısı "DunedinPACE" modeli kimi tanınan epigenetik saatlar hesab olunur.
AzEdu.az bildirir ki, bu barədə "gazeta.ru"ya AIRI İnstitutunun "Tibbdə güclü süni intellekt" laboratoriyasının biomarker tədqiqat qrupunun rəhbəri, həmçinin Skoltech Molekulyar və Hüceyrə Biologiyası Mərkəzinin (Rusiya) kiçik elmi işçisi Dmitri Kryukov danışıb.
Bioloji saatlar kimi də tanınan qocalma saatları müxtəlif biomarkerlərə əsaslanaraq insanın bioloji yaşını müəyyən etməyə imkan verən alətlərdir. İnsanın bioloji yaşı onun rəsmi sənədlərdə göstərilən (pasport) yaşından həm az, həm də çox ola bilər.
"Məsələn, hüceyrələrin hər bölünməsi zamanı qısalan xromosom uclarındakı qoruyucu telomerlərin uzunluğunu ölçən telomer saatları erkən qocalma nəzəriyyəsinə əsaslanır. Transkriptomik saatlar ayrı-ayrı genlərin aktivliyini araşdırır, proteomik və metabolomik modellər isə bədən qocaldıqca tərkibi dəyişən qandakı minlərlə zülal və metabolitin miqdarını qiymətləndirir. Klinik saatlar isə xüsusi praktik əhəmiyyətə malikdir. Bu metod ümumi qan, sidik və biokimyəvi analizlər kimi standart biomarkerlərə əsaslanır", - deyə Kryukov bildirib.
Ekspertin sözlərinə görə, epigenetik saatlar DNT-nin metilləşmə sxemlərindəki dəyişiklikləri qiymətləndirir. Bu proses zamanı metil qrupları DNT molekulunun müəyyən hissələrinə birləşir. Bu halda genlərin ardıcıllığı dəyişməsə də, onların fəaliyyəti tənzimlənir.
"Bu tip saatlar hazırda əsasən bioloji yaşı deyil, insanın pasport yaşını yüksək dəqiqliklə müəyyən etmək üçün istifadə edilən ən populyar metodlardan biridir. İnsan yaşlandıqca metilləşmə modeli sabit və proqnozlaşdırıla bilən şəkildə dəyişir. Tədqiqatçılar minlərlə nümunəni analiz etmək üçün maşın öyrənməsi texnologiyalarından istifadə edərək yaşla birbaşa əlaqəli əsas DNT seqmentlərini müəyyən ediblər. Qan və ya sidik nümunələrində həmin seqmentlərin vəziyyətini təhlil edən xüsusi alqoritm fərdin yaşını müəyyən edə bilir", - deyə mütəxəssis qeyd edib.
