Müəllimlik yalnız dərs keçmək və bilik ötürməkdən ibarət deyil, həm də insan formalaşdırmaq, həyata baxışı dəyişmək və gələcək nəsillərə istiqamət vermək missiyası daşıyır.
Bu baxımdan təhsil mövzulu filmlər təkcə ekran əsəri deyil, eyni zamanda cəmiyyətin, məktəbin və müəllim-şagird münasibətlərinin güzgüsü kimi çıxış edir. Bəzi filmlər isə pedaqoji prosesin görünməyən tərəflərini üzə çıxararaq izləyiciyə dərin düşünmək imkanı yaradır.
AzEdu.az bu istiqamətdə müəllimlərin və təhsil maraqlılarının mütləq izləməli olduğu, pedaqoji dəyərləri, insan münasibətlərini və təhsilin sosial gücünü ön plana çıxaran 10 filmi araşdıraraq təqdim edir.
1. Ölü ozanlar dərnəyi (1989)
"Sözlər və fikirlər dünyanı dəyişdirə bilər".
Film “Ən yaxşı orijinal ssenari” üzrə “Oskar” mükafatına layiq görülüb, eyni zamanda “Ən yaxşı film” və “Ən yaxşı kişi rolu” (Robin Vilyams) nominasiyalarında da irəli sürülüb. Bundan əlavə, film “İlin ən yaxşı filmi” və “Ən yaxşı musiqi” nominasiyaları üzrə iki “BAFTA” mükafatı qazanıb.
Süjet xətti şagirdlərini düşüncə tərzlərini dəyişməyə təşviq edən, onlarda poeziya və ədəbiyyata maraq oyadan ingilis dili və ədəbiyyat müəllimi ətrafında qurulub. Filmdəki hadisələr Vermont ştatının Velton şəhərində yerləşən uydurma akademiyada cərəyan edir.
Bu filmdə ədəbiyyatın və sənətin insan həyatında necə vacib olduğunu görəcəksiniz. Bir müəllim və ciddi nizam-intizama tabe edilən tələbələr arasında münasibətdən bəhs edir.
2. İki dil bir çamadan (2008)
Film gənc bir türk müəlliminin uzaq bir kürd kəndində keçirdiyi bir ili əks etdirir. Müəllim kürd dilini bilmir, şagirdlər isə türk dilində danışa bilmirlər. O, ilk dəfə qarşılaşdığı bu mühitdə bir il ərzində uşaqlara türk dilini öyrətməyə çalışır.
Süjet boyunca müəllimin fərqli bir coğrafiyada və mədəniyyətdə yaşadığı təkliyi, uşaqlar və kənd sakinləri ilə ünsiyyət çətinlikləri ön plana çıxır. Eyni zamanda, uşaqların zamanla keçirdiyi dəyişim və öyrənmə prosesi izləyiciyə təqdim olunur.
Zaman keçdikcə müəllim və şagirdlər bir-birlərini daha yaxşı tanımağa və anlamağa başlayırlar. Film həm dil baryerini, həm də fərqli mədəniyyətlər arasında qurulan münasibətləri real və təsirli şəkildə göstərir.
“İki Dil Bir Bavul” bir sıra nüfuzlu festivallarda mükafatlara layiq görülüb. Belə ki, Adana Altın Koza Film Festivalında “Ən yaxşı film” və “Böyük jüri xüsusi mükafatı”, Antalya Altın Portakal Film Festivalında “Ən yaxşı ilk film” mükafatı, həmçinin Abu Dabi Beynəlxalq Yaxın Şərq Film Festivalında “Ən yaxşı Yaxın Şərq sənədli filmi” mükafatını qazanıb.
3. Qara / Black ( 2005 )
Film görmə və eşitmə məhdudiyyətli bir qızın müəlliminin köməyi ilə həyata necə bağlandığını, çətinliklərə baxmayaraq mübarizə apararaq uğur qazandığını və sonda rolların necə dəyişdiyini təsvir edir.
Əsərin mərkəzində görmə və eşitmə məhdudiyyətli doğulan Mişel dayanır. Ailəsi onunla ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkdiyi üçün çıxılmaz vəziyyətə düşür və onu xüsusi müəssisəyə göndərmək ərəfəsində son ümid kimi bir müəllim dəvət edir. İlk mərhələdə müəllimlə münasibətləri çətin olsa da, zaman keçdikcə müəllimin səyi və yanaşması nəticəsində Mişel böyük inkişaf göstərir və təhsilini universitet səviyyəsinə qədər davam etdirə bilir.
Hadisələrin gedişində Mişelin müəlliminə qarşı emosional bağlılığı ön plana çıxır. Lakin illər sonra müəlliminin Alzheimer xəstəliyinə tutulduğu və özünə baxa bilmədiyi üzə çıxır. Bu mərhələdən sonra isə rollar dəyişir: artıq müəllimlik edən Mişel olur. O, vaxtilə özünə öyrədilənləri bu dəfə müəlliminə səbrlə və yorulmadan öyrətməyə çalışır.
Film insan iradəsini, səbrin gücünü və müəllim-şagird münasibətinin nə qədər dərin və ömürlük bağa çevrilə biləcəyini təsirli şəkildə göstərir.
4. Taare Zameen Par / Yerdəki ulduzlar ( 2007 )
Film 8 yaşlı İshanın hekayəsi üzərində qurulub. O, oxuma və yazmada ciddi çətinliklər yaşayır, dərslərdə geri qalır və bu səbəbdən həm müəllimləri, həm də valideynləri tərəfindən tez-tez danlanır. Ətrafdakılar onun tənbəl və diqqətsiz olduğunu düşünsələr də, əslində İshan disleksiya adlı öyrənmə pozuntusundan əziyyət çəkir.
Valideynləri çıxış yolu kimi onu internat məktəbinə göndərirlər. Burada vəziyyəti daha da ağırlaşan İshanın həyatına yeni təsviri incəsənət müəllimi daxil olur. Müəllim uşağın fərqli olduğunu anlayır və onun problemini düzgün diaqnoz edir. Daha sonra xüsusi yanaşma ilə İshanın özünə inamını bərpa edir və onun gizli istedadını üzə çıxarır.
Film fərqliliklərin qəbul olunması, müəllimin şagird həyatındakı rolu və hər bir uşağın daxilində bir “ulduz”un olduğunu vurğulayır.
Film "Fare Awards" çərçivəsində “Ən yaxşı film” və “Ən yaxşı rejissor” (Aamir Khan) mükafatlarını qazanıb. Həmçinin bir neçə digər nominasiyada da mükafat və nominasiya əldə edib. Film Hindistanın ən prestijli kino mükafatlarından sayılan National "Film Awards"da (India)“Ən yaxşı ailəvi film” seçilib.
5. Detachment (2011)
Film müasir təhsil sistemində müəllimlərin və şagirdlərin üzləşdiyi sosial və psixoloji problemləri realist üslubda təsvir edir.
Film müvəqqəti olaraq bir məktəbə göndərilən əvəzedici müəllim Henrinin hekayəsi ətrafında qurulub. O, şagirdlər, həmkarlar və ümumilikdə sistemlə emosional məsafə saxlayaraq işləməyə çalışır. Lakin məktəbdə qarşılaşdığı problemlər: ailə zorakılığı, laqeydlik, depressiya və sosial təcrid onun şəxsi həyatına da təsir edir.
Hadisələrin gedişində müəllimlərlə şagirdlər arasında yaranan ünsiyyət çətinlikləri, sistemin problemləri və insan psixologiyasının həssas tərəfləri ön plana çıxır. Film təhsil mühitinin yalnız dərs prosesindən ibarət olmadığını, eyni zamanda insan talelərinin formalaşdığı mürəkkəb bir sistem olduğunu göstərir.
6
6. Beyond the Blackboard / Dərs taxtasından kənarda (2011)
Film gənc müəllim Stacey Bess-in real həyat hekayəsi əsasında çəkilib.
Təcrübəsiz müəllim kimi işə başlayan Staceyin evsiz uşaqlar üçün yaradılmış müvəqqəti bir sinif otağına göndərilməsindən bəhs edir. O, burada çətin sosial şəraitdə yaşayan, təhsil imkanları məhdud uşaqlarla qarşılaşır və ilkin olaraq bu mühitə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir.
Hadisələrin gedişində müəllim uşaqlarla arasında etimad qurur, onların dərsə marağını artırmağa və həyatlarına müsbət təsir göstərməyə çalışır. Eyni zamanda sosial laqeydlik, yoxsulluq və təhsildə bərabərsizlik kimi problemlər ön plana çıxır.
Film bir müəllimin fədakarlığı ilə uşaqların həyatında necə dəyişiklik yaradıla biləcəyini və təhsilin sosial gücünü vurğulayır.
7. Front of the Class / Sinif qarşısında
Film real hadisələr əsasında çəkilmiş biografik dramdır və nadir nevroloji vəziyyətlə yaşayan bir müəllimin həyat hekayəsini əks etdirir.
Filmin mərkəzində Brad Cohen adlı gənc dayanır. O, uşaqlıqdan etibarən Tourette sindromu ilə yaşayır. Bu sindrom insanın istəmədən ani tiklər etməsinə və səslər çıxarmasına səbəb olan nevroloji bir vəziyyətdir və əksər hallarda sosial mühitdə anlaşılmazlıqlara yol açır.
Brad uşaqlıq və gənclik illərində bu səbəbdən məktəbdə tez-tez yanlış anlaşılır, laqeydlik və təcrid halları ilə qarşılaşır. Lakin bütün çətinliklərə baxmayaraq onun əsas məqsədi müəllim olmaq olur. Uzunmüddətli mübarizədən sonra o, məktəbdə müəllim kimi fəaliyyətə başlayır.
Film onun müəllimlik fəaliyyəti zamanı şagirdləri ilə qurduğu münasibətləri, qarşılaşdığı sosial stereotipləri və fərqli olmağın yaratdığı çətinlikləri əhatə edir. Eyni zamanda, onun həyat hekayəsi vasitəsilə iradə, dözümlülük və özünəinam kimi dəyərlər ön plana çıxarılır.
Ekran əsəri fərqliliklərin maneə deyil, düzgün yanaşma ilə gücə çevrilə biləcəyini göstərən real və motivasiyaedici bir hekayə təqdim edir.
8.“Qəm pəncərəsi” Yazıçı Anarın ssenari müəllifliyi, eyni zamanda rejissorluğu ilə Cəlil Məmmədquluzadənin “Danabaş kəndinin əhvalatları” və “Danabaş kəndinin məktəbi” əsərləri əsasında çəkilib.
Film kənd həyatının sosial mənzərəsini, təhsilə və maarifə münasibəti, eləcə də dövrün ictimai problemlərini satirik və realist üslubda təqdim edir. Hadisələr Danabaş kəndində cərəyan edir və kənd sakinlərinin gündəlik həyatı, düşüncə tərzi və maarifçilik ideyaları ətrafında inkişaf edir.
Ekran əsərində savadsızlıq, gerilik və sosial ədalətsizlik kimi problemlər ön plana çıxarılır. Eyni zamanda müəllim obrazı vasitəsilə maarifin və təhsilin cəmiyyətin inkişafındakı rolu vurğulanır. Film klassik ədəbiyyat nümunələrinin ekranlaşdırılması kimi Azərbaycan kino tarixində mühüm yer tutur və ictimai mesajları ilə seçilir.
9. School of life/ İlin müəllimi
Film gənc və idealist bir müəllimin həyatını və onun təhsil sistemində yaratdığı dəyişiklikləri əks etdirən dramatik əsərdir.
Film məktəbə yeni təyin olunan Conatan adlı müəllimin hekayəsi üzərində qurulub. O, ilk baxışda qaydalara uyğun, lakin motivasiyası zəif olan bir məktəbdə dərs deməyə başlayır. Şagirdlərin dərsə maraqsızlığı və sistemin sərtliyi onun işini çətinləşdirir.
Zaman keçdikcə müəllim öz fərqli yanaşması, tələbələrə fərdi diqqəti və motivasiyaedici üsulları ilə sinifdə dəyişiklik yaradır. O, şagirdlərə yalnız dərs deyil, həm də həyatla bağlı dəyərlər qazandırmağa çalışır.
Film təhsildə müəllimin rolunu, gənclərin formalaşmasında onun təsirini və sistem daxilində fərdi yanaşmanın əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
10. "Əhməd Cavad: Bir millətin ruhu” Azərbaycanın istiqlal şairi Əhməd Cavadın xatirəsinə həsr olunan sənədli film.
Bu əsər şairin milli azadlıq ideyalarına bağlılığını, onun ədəbi fəaliyyətini və Azərbaycan xalqının müstəqillik mübarizəsindəki mənəvi rolunu əhatə edir. Filmdə Əhməd Cavadın poeziyası vasitəsilə xalqın ruhunu, azadlıq arzularını və milli kimlik duyğularını necə ifadə etdiyi ön plana çıxarılır.
Sənədli film həmçinin onun həyat yolunda üzləşdiyi çətinlikləri, tarixi-siyasi təzyiqlər fonunda yaradıcılığını davam etdirməsini və ədəbi irsinin bu gün də aktuallığını qorumasını göstərir.
Əsər Əhməd Cavadın Azərbaycan ədəbiyyatında və milli düşüncəsindəki yerini vurğulayan maarifləndirici və tarixi əhəmiyyətli ekran işidir.
