Öğretmenlerin sertifikasyon süreci 2021 yılından itibaren eğitimciler için zorunlu esaslarla yürütülmektedir. Mevcut kurallara göre, sadece 60 yaş üstü olanlar, "tam zamanlı öğretmen modeli" kapsamında faaliyet gösterecek kişiler ve pedagojik stajı 3 yılı tamamlamamış öğretmenler bu sınavdan muaftır. Geriye kalan on binlerce öğretmen ise sertifikasyona zorunlu olarak katılmak zorundadır.
Ancak yabancı deneyime bakarsak, sertifikasyonun birçok ülkede tamamen gönüllülük ilkesine dayandığını görürüz. Merak ediliyor, peki bizde sertifikasyon ne zaman zorunlu formdan çıkarılarak tamamen gönüllülük ilkesine geçirilebilir? Genel olarak, buna ihtiyaç var mı?
AzEdu.az'a konuyla ilgili Azerbaycan Genç Bilim Adamı, Doktora ve Yüksek Lisans Öğrencileri Derneği Başkanı, felsefe doktoru, İlgar Orucov konuştu.
O, Batı ülkelerinde gönüllü sertifikasyon modelinin etkin çalışmasının temelinde, o devletlerde pedagojik yüksekokullara kabulün ve üniversiteyi bitirmenin son derece zor olmasının yattığını belirtti:
"2021 yılından başlayarak Azerbaycan'da genel eğitim okullarında çalışan öğretmenlerin zorunlu sertifikasyon süreci uygulanmaktadır. Yürürlükteki kurallara göre, sadece 60 yaş sınırını aşmış pedagoglar, çalışma süresi üç yıldan az olan genç öğretmenler, hamile kadınlar ve sosyal izinde olan kişiler bu değerlendirmeden muaf tutulmuştur. Aynı zamanda, uygulanması öngörülen "tam zamanlı öğretmen modeli" çerçevesinde seçilecek yüksek performanslı öğretmenlerin de gelecekte tekrar sınavlara tabi tutulmaması gündemdedir. Geriye kalan on binlerce eğitimci ise bu sınava mutlaka katılmak zorundadır.
Dünyanın önde gelen eğitim sistemlerine baktığımızda tamamen farklı bir manzara ile karşılaşıyoruz. Örneğin, Finlandiya, Kanada, Fransa ve Büyük Britanya gibi ülkelerde pedagogların profesyonellik seviyesinin ölçülmesi ve sertifikasyon zorunlu değil, aksine, tamamen gönüllü bir nitelik taşır ve öğretmenin kişisel kariyer yükselişine hizmet eder. Bu uluslararası deneyim fonunda toplumda haklı sorular ortaya çıkıyor: Azerbaycan'da sertifikasyon ne zaman zorunlu formdan çıkarılarak tam gönüllü esaslara geçirilebilir ve genel olarak, böyle bir değişikliğe ihtiyaç var mı?
Ülkemizde sertifikasyonun şu anda zorunlu olarak uygulanması tesadüfi değil, mevcut eğitim gerçeklerinden kaynaklanmaktadır. Geçtiğimiz on yıllar boyunca öğretmenlerin işe alım mekanizmalarındaki kusurlar, yasa dışı diploma durumları ve bir kısım öğretmenin kendi uzmanlığı üzerinde çalışmaması sınıf odalarında ciddi bir kalite krizine yol açmıştı. Devletin zorunlu sınav aracını devreye sokmaktaki temel hedefi, okulları temel ders bilgilerinden bile habersiz olan rastgele kişilerden temizlemekti. Resmi göstergeler de bu adımın gerekliliğini doğrulamaktadır. Süreç sırasında her iki aşamada başarısız olan 9 binden fazla kişinin öğretmenlik faaliyetinden uzaklaştırılması, eğitim sisteminde tam da ilk temizlenme ve saflaştırma aşamasının yapıldığını kanıtlamaktadır."
Sertifikasyonun sürekli olarak zorunlu ve cezalandırıcı bir mekanizma olarak tutulması da doğru bir yaklaşım değildir:
"Batı ülkelerinde gönüllü sertifikasyon modelinin etkin çalışmasının temelinde, o devletlerde pedagojik yüksekokullara kabulün ve üniversiteyi bitirmenin son derece zor olması yatmaktadır. Yani, gelişmiş ülkelerde okula adım atan öğretmenin temel bilgisi zaten devlet tarafından tam olarak sağlanmış sayılır ve sertifikasyon sadece ek bir statü veya yüksek maaş kazanmak için gönüllü bir araca dönüşür. Azerbaycan'da ise birinci dönem için ilk kadro temizliği tam olarak tamamlanmadan gönüllü sisteme geçiş, öğretimin kalitesini yeniden tehlikeye atabilir. Çünkü hazırlık seviyesi düşük olan öğretmenler gönüllü sınavdan uzak kalmayı tercih edecek ve sonuç olarak öğrenciler kalitesiz eğitimle karşılaşacaklardır.
Diğer yandan, sertifikasyonun sürekli olarak zorunlu ve cezalandırıcı bir mekanizma olarak tutulması da doğru bir yaklaşım değildir. Kanaatimce, zorunlu formdan gönüllülük ilkesine geçiş ancak belirli aşamalar tamamlandıktan sonra gerçekleşebilir. İlk olarak, ülke genelindeki tüm ders öğretmenlerinin birinci sertifikasyon dönemi tam olarak sonuçlanmalı ve sistem zayıf kadrolardan arındırılmalıdır. İkincisi, pedagojik kadro yetiştiren üniversitelere kabul ve mezuniyet standartları öyle bir seviyeye yükseltilmelidir ki, okula gelen genç uzmanın profesyonelliğine hiçbir şüphe kalmasın. Üçüncüsü ise tam zamanlı öğretmen modeli gibi yeni yönetim mekanizmaları okul ortamında tam olarak yerleşmelidir.
Kanaatimce, önümüzdeki üç-beş yıl içinde birinci aşama için kadro oluşumu tamamlandıktan sonra sertifikasyonun tamamen gönüllü esaslara geçirilmesine ciddi bir ihtiyaç duyulacaktır. O dönemde sertifikasyon, öğretmeni işini kaybetme korkusuyla sınava çeken idari bir araç değil, kendi yeteneğini kanıtlayıp daha yüksek maaş ve kariyer basamağı elde etmek isteyen pedagoglar için gönüllü bir teşvik mekanizmasına dönüşmelidir. Bu adım hem okullardaki psikolojik gerilimi ortadan kaldırır, hem de Azerbaycan eğitimini ileri dünya standartlarına tam olarak uyumlu hale getirir."