Azedu.az

Genç bilim insanları için temel engel - "Felsefe doktoru unvanına gerek yok"

AzEdu Təhsil Platforması

17 Kasım 2026, 09:10
Genç bilim insanları için temel engel -

"Dünyanın çoğu ülkesinde genç bilim insanlarının gelişimine yönelik atılan adımları dikkatle izliyoruz ve görüyoruz ki, iki aşamalı doktora sistemi genç bilim insanlarının karşısına çıkan en büyük engellerden biridir."

Bu sözleri AzEdu.az'a yaptığı açıklamada eğitim meseleleri uzmanı Ramin Nureliyev söyledi.

O, bazı durumlarda doktoraya kabul edilenlerin sadece felsefe doktoru olmakla yetindiklerini ve sonraki aşamaya neredeyse isteksiz yaklaştıklarını belirtti:

"Bizde şu anda genç bilim insanlarının geliştirilmesi yönünde sanki bir engel çekilmiş durumda. Bu, Sovyet sisteminden kalma iki aşamalı doktora sistemidir. Dünyanın çoğu ülkesinde genç bilim insanlarının gelişimine yönelik atılan adımları dikkatle izliyoruz. Görüyoruz ki, iki aşamalı doktora sistemi genç bilim insanlarının karşısına çıkan en büyük engellerden biridir.

Yüksek lisans düzeyinde herhangi bir uzmanlığı bitiren gençlerimiz bilim insanı olma yolunda adım atmayı düşünüyorsa, birkaç aşamadan geçmelidir: Öncelikle, "felsefe doktoru" olmak için sınava girmeli, daha sonra bu yönde tez savunup "felsefe doktoru" unvanını kazanmalıdır.

Sonraki dört yıllık sürenin ardından da uzmanlık alanında bilim doktoru olmak için çalışmalıdır. Bu bilimsel unvan için de belirli bir süre gereklidir. Tüm bunların sonucunda, bir gencin gelecekte bilim insanı olarak yetişmesi için hem yıllarını vermesi hem de ciddi şekilde çaba sarf etmesi gerektiğini görüyoruz.

Bu nedenle bazı durumlarda doktoraya kabul edilenler sadece felsefe doktoru olmakla yetinirler ve sonraki aşamaya neredeyse isteksiz yaklaşırlar. Neden isteksiz yaklaşır? Çünkü zaten dört yıl süren felsefe doktoru aşaması bu genç için ciddi bir zaman kaybına neden olur, ayrıca ciddi bir çaba gerektirir ve bu çabayı gören genç bir sonraki bilim doktoru yönünde adım atmaya çalışmaz."

Dünya pratiğinde tek aşamalı doktora eğitim formu mevcuttur:

"Yılların çokluğu insanın gözünde büyük bir ağırlık oluşturur. Ayrıca her iki yönde de ciddi çaba göstermek, emek harcamak ve savunma aşaması durur.

Ancak dünya pratiğine dikkat ettiğimizde tek aşamalı doktora sisteminin varlığını görüyoruz. Kabul alan aday, önce doktora seviyesini bitirirken doğrudan doktor derecesi almış olur. Yani, sadece bir kez savunma yapar, bunun zahmetini de sadece bir kez çeker. Sonraki aşamada ise artık kendi araştırma çalışmalarıyla meşgul olur, kendi bilimsel teorik bilgilerinin geliştirilmesi yönünde çaba gösterir.

Ancak bizde doktoranın işgücü piyasasına entegrasyonu - üniversitelerde öğretmen olarak faaliyet göstermesi veya akademik kariyerin geliştirilmesi ister istemez bir soruna dönüşür. Ama tek aşamalı doktorada bir kez o zahmeti çekerek, dereceyi alıp, diğer alanları, araştırma çalışmalarını ve benzerlerini kendi kariyerinin gelişimine adarsın.

Eğitim alanında gelişmiş ülkelerin çoğunda tek aşamalı doktora sistemidir. Sovyet toplumundan kalan bir düşünce, ideoloji hala bizde iki aşamalı doktoranın devam ettiğini gösteriyor. İki aşamalı doktorada ister istemez genç bilim insanlarının gelişimini, genç bilim insanlarının sayısının artmasını engeller.

Üniversiteler gördüğünüz gibi hızla gelişiyor, sayıları artıyor, mesleki eğitime ilgi artıyor. Eğitim alanı bu şekilde geliştikçe belirli yaş sınırında olan bilim insanlarımızın iş sözleşmesi, iş yaşı dolduğunda onların yerini doldurabilecek genç bilim insanlarının elbette ki çoğalması zorunludur. Bu da ister istemez genç bilim insanlarının çoğalmasına, gelişimine belirli ölçüde olumsuz etki gösterir. Bu nedenle tek aşamalı doktora sistemine mutlaka geçmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Buradaki teklifimizin tek aşamalı olmasındaki amaç nedir? Yani felsefe doktoru, bir de bilim doktoru - iki aşamalıydı. Şimdi bilim doktoruna sadece kabul durduruldu. Bu devam edecek mi, etmeyecek mi - biz bilmiyoruz; ederse, artık yine iki aşamalıya geçmiş olacak.

Tek aşamalı sistemle asıl istediğimiz felsefe doktoruna ihtiyacın olmamasıdır. Yani felsefe doktoruna ne ihtiyaç var ki?! Ondansa, tek aşamalı sistemle doğrudan bilim doktoru olsun.

Ama bizim istediğimiz uluslararası pratiğe uygun olarak gelişmiş ülkelerde olduğu gibi felsefe doktoruna ihtiyacın olmamasıdır. Örneğin, tarih bilimleri doktoru, filoloji bilimleri doktoru, coğrafya bilimleri doktoru, ekonomi bilimleri doktoru."

Son dəqiqə! İranda yenə ara qarışdı - Silahlılar hərəkətə keçdi
Son HaberlerDaha fazla