BT odaklı uzmanlık alanları, işgücü piyasasında en çok talep gören alanlar arasındadır. Yapay zeka, dijital teknolojiler ve bilgi sistemlerinin hızla gelişimi, bu yönde profesyonel kadrolara olan ihtiyacı daha da artırmaktadır.
Ancak dikkat çekici noktalardan biri, BT odaklı uzmanlık alanları için geçiş puanlarının üniversiteler arasında ciddi şekilde farklılık göstermesidir. Bazı yükseköğretim kurumlarında bu uzmanlık alanlarına 300 veya daha düşük puanla kabul olmak mümkünken, diğerlerinde geçiş puanı 600'ü aşmaktadır.
Bu fark, BT alanında personel eğitiminin kalitesiyle ilgili belirli soruları gündeme getirmektedir. BT odaklı uzmanlık alanları için minimum geçiş puanı hangi seviyede belirlenmelidir?
AzEdu.az'a konuyla ilgili açıklama yapan Azerbaycan Genç Bilim Adamları, Doktora ve Yüksek Lisans Öğrencileri Derneği Başkanı, felsefe doktoru İlgar Orucov, BT uzmanlık alanlarında minimum puan sınırının 350-400 seviyesinde belirlenmesi gerektiğini kaydetti:

"Şu anda tüm dünyada bilgi teknolojileri, modern küresel işgücü piyasasının temel itici güçlerinden birine dönüşmüştür. Yapay zeka, büyük veri ve siber güvenlik gibi alanlar yüksek gelir vaat ettiği için bu uzmanlık alanlarına ilgi rekor seviyeye ulaşmıştır. Ancak Azerbaycan'ın yükseköğretim sisteminde BT odaklı uzmanlık alanlarına kabul sürecinde gözlemlenen keskin puan farkı ciddi sorular yaratmaktadır. Bir tarafta 600'den yüksek puanla öğrenci kabul eden prestijli yüksekokullar, diğer tarafta ise 200-300 puanlık sonuçla kabul yapan üniversiteler bulunmaktadır.
Geçiş puanının önceden belirlenmediği bilinmektedir. Bu gösterge, plan yerlerinin sayısı (arz) ile adayların seçimi ve topladıkları puanlar (talep) esasında oluşmaktadır. Son yıllarda BT alanında devlet siparişli ve ücretli plan yerlerinin keskin bir şekilde artırılması rekabeti zayıflatmakta ve boş kalan yerlere minimum sonuç gösterenlerin de kabulüne yol açmıştır.
Bu durum, öğretim ortamını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Zayıf matematiksel ve mantıksal temeli olan öğrencilerin üstünlük sağladığı gruplarda öğretmenler programı basitleştirmek zorunda kalmaktadırlar. BT alanı derin matematiksel düşünce ve analitik yetenek gerektirdiği için, matematik ve bilişimden zayıf sonuç gösteren bir öğrencinin karmaşık algoritmaları öğrenmesi neredeyse imkansızdır.
Geçiş puanı arz ve talep esasında oluşsa da, devlet yarışmaya katılma (minimum) puan sınırını ve plan yerlerini düzenleyerek sürece etki edebilir. Şu anda bazı BT uzmanlık alanlarının yarışmasında 150-200 puan toplayan adaylar da yer almaktadır. Kanaatimce, nicelik değil, nitelik esas alınmalı ve bu uzmanlık alanları için yarışmaya katılma şartı minimum 350-400 puan seviyesinde belirlenmelidir. Bununla birlikte, ders blokları için göreceli puan bariyeri de uygulanmalı, matematik ve bilişim derslerinden zayıf sonuç gösteren adaylar, genel puanlarından bağımsız olarak BT yarışmasına kabul edilmemelidir".
Düşük puanla kabul edilen öğrencilerin büyük çoğunluğu 4 yılın sonunda piyasaya elverişsiz personel olarak çıkmaktadır:
"Rekabetçi kadrolar yetiştirmek için kabul şartlarına ve plan yerlerine yeniden bakılması zorunludur. Öncelikle, yapay 'diplomalı işsizler' ordusunun önüne geçilmelidir. Düşük puanla kabul edilen öğrencilerin büyük çoğunluğu 4 yılın sonunda işgücü piyasasının taleplerine cevap vermeyen personel olarak çıkmaktadır. Yarışma bariyerinin artırılması, bu alana tesadüfi kişilerin gelişini sınırlayacaktır.
Bununla birlikte, sadece üniversiteye kabulü değil, üniversiteyi bitirmeyi de zorlaştırmak önemlidir. Gelişmiş dünya pratiğinde yüksekokula girmek erişilebilir olsa da, sert akademik talepler nedeniyle sadece gerçek bilgi edinenler mezun olabilmektedir. Azerbaycan'da ise neredeyse herkesin 4 yılın sonunda kolayca diploma alması eğitimin kalitesini düşürmektedir. Sınav mekanizmaları öyle sertleştirilmelidir ki, BT diploması formal bir belge değil, gerçek profesyonelliğin teyidi olsun".
Yüksekokullara kabulde "herkes BT okusun" yaklaşımından "bu alana yeteneği ve temeli olanlar okusun" ilkesine geçiş yapılmalıdır:
"Aynı zamanda, daha düşük puan toplayan gençler BT'nin ağ yöneticiliği, teknik destek, web tasarımı gibi uygulamalı alanları için meslek okullarına ve kolejlere yönlendirilmelidir. Modern laboratuvarı ve pratik deneyimi olan öğretim kadrosu eksik olan yüksekokullarda ise bu uzmanlık alanları için plan yerleri azaltılmalıdır.
Ülkenin dijital dönüşümünü başarıyla gerçekleştirmek için yüksekokullara kabulde "herkes BT okusun" yaklaşımından "bu alana yeteneği ve temeli olanlar okusun" ilkesine geçiş yapılması gerektiğine inanıyorum. Yarışma puanlarının artırılması, mezuniyet taleplerinin sertleştirilmesi ve plan yerlerinin optimize edilmesi kısa vadede öğrenci sayısını azaltsa da, uzun vadeli perspektifte Azerbaycan'ın BT pazarını küresel rekabete dayanıklı uzmanlarla sağlayacaktır".