Çizgi filmler çocukları eğlendiriyor mu, yoksa davranışlarını mı bozuyor? - onlar kara LİSTEDE

Modern çağda çizgi filmler çocukların sosyal, duygusal ve davranışsal gelişiminde önemli rol oynamaktadır. Çocuk psikolojisi alanında yapılan bilimsel araştırmalar, izlenen içeriğin türünün çocuğun dünya görüşü ve davranış modelini doğrudan etkilediğini göstermektedir.

AzEdu.az haber veriyor ki, özellikle erken yaş döneminde çocuklar gözlemledikleri davranışları taklit etmeye eğilimli oldukları için çizgi filmlerde sunulan karakterler ve olaylar onların psikolojik gelişimini etkileyebilmektedir.

Bilimsel araştırmalarda sıkça bahsedilen kavramlardan biri “social learning” (sosyal öğrenme) teorisidir. Bu teoriye göre çocuklar başkalarının davranışlarını gözlemleyerek onları tekrar ederler. Bu açıdan, şiddet ve saldırganlık unsurlarıyla zengin olan çizgi filmler çocuklarda olumsuz davranışların artmasına neden olabilir.

Örneğin, Tom and Jerry (Tom ve Jerry) gibi klasik çizgi filmlerde fiziksel şiddet komik bir şekilde sunulsa da, çocuk bunu gerçek bir davranış olarak algılayabilir ve günlük hayatta tekrarlayabilir.



Daha ekstrem bir örnek olarak Happy Tree Friends (Şen Ağaç Dostları) gösterilebilir ki, burada açık ve grafik şiddet sahneleri çocuklar için ciddi psikolojik risk oluşturmaktadır.

Diğer önemli bir kavram “desensitization” (duyarsızlaşma) olarak adlandırılır. Bu süreçte çocuk sürekli olarak şiddet sahnelerine maruz kaldığında, zamanla buna karşı duygusal tepkisi zayıflar. Bu açıdan, Family Guy (Aile Adamı) ve South Park (Güney Parkı) gibi esasen yetişkinler için tasarlanmış animasyonlar özel risk taşır. Bu çizgi filmlerde kaba dil, etik normlara aykırı davranışlar ve sosyal değerlerin alaya alınması çocukların davranış modelini olumsuz etkileyebilir.

Psikolojik etkilerle ilgili diğer bir kavram ise “attention span” (dikkat süresi) olarak bilinir. Bazı araştırmalar, hızlı ve kaotik sahnelerin çocukların dikkatini uzun süre bir noktada tutma yeteneğini zayıflatabileceğini göstermektedir. Bu açıdan SpongeBob SquarePants (Sünger Bob Kare Şort) çizgi filmi etrafında yapılan araştırmalar özel dikkat çekmektedir. ABD'de yapılan bir araştırmada 4 yaşındaki çocuklara bu çizgi film izletildikten sonra onların bilişsel (idrak) fonksiyonları incelenmiş ve sonuçta kısa süreli olarak dikkat, hafıza ve kendini kontrol (self-control) becerilerinde zayıflama gözlemlenmiştir. Araştırmacılar bunu çizgi filmin hızlı temposu, sık sık değişen sahneleri ve aşırı görsel uyaranlarla ilişkilendirmektedirler. Bu nedenle erken yaş çocukları için bu tür içeriğin sınırlandırılması tavsiye edilmektedir.

Bundan başka, The Simpsons (Simpsonlar) gibi satirik çizgi filmler “satir” üzerine kurulmuştur ve esasen yetişkin izleyici kitlesi için tasarlanmıştır. Ancak çocuklar tarafından da izlendiği için bu çizgi film özel bir tartışma konusudur. Burada baba karakteri sık sık sorumsuz, çocuk karakteri ise kurallara karşı çıkan ve cezasız kalan biri olarak sunulur. Bilimsel açıdan bu, sosyal öğrenme açısından risklidir, çünkü çocuk bu davranışları model olarak kabul edebilir. Çocuklar satiriyi tam olarak anlamadıklarında ise bu davranışları normal ve kabul edilebilir davranış olarak algılarlar.

Son yıllarda özel dikkat çeken sorunlardan biri de “Elsagate” adı verilen fenomenle ilgilidir. Bu terim internette çocuklar için tasarlanmış gibi sunulan, ancak aslında korkutucu, şiddet içeren veya psikolojik açıdan rahatsız edici içerikler barındıran videoları ifade eder. Bu tür videolar çocukları gizlice manipüle edebilir ve onların duygusal durumuna olumsuz etki edebilir.

Sonuç olarak, bilimsel araştırmalar göstermektedir ki, çocuklar için çizgi filmlerin etkisi onların içeriğine doğrudan bağlıdır. Şiddet, saldırganlık, korku ve etik olmayan davranışları teşvik eden çizgi filmler çocuklarda saldırganlığın artmasına, empati (başkalarının duygularını anlama yeteneği) seviyesinin azalmasına ve sosyal davranışların bozulmasına neden olabilir. Bu nedenle ebeveynlerin çocukların izlediği içeriği kontrol etmesi ve onların yaşına uygun, eğitici ve olumlu değerler aşılayan çizgi filmleri tercih etmesi önemli kabul edilmektedir.