Fransa'da Eylül ayının ikinci yarısında başlayan öğrenci protestoları kısa sürede ülke geneline yayıldı.
Öğretmen eksikliği, okulların maddi-teknik durumu ve gelecekteki eğitim imkanlarıyla ilgili memnuniyetsizliklerden kaynaklanan eylemler, eğitim kurumlarının faaliyetlerini, ders sürecini ve öğrencilerin güvenliğini ciddi şekilde etkiledi.
AzEdu.az, Fransa'da yaşanan olayların eğitim alanında yarattığı sorunları, öğrencilerin taleplerini ve hükümetin tepkisini araştırdı.
Protestolar ne zaman başladı ve nedenleri nelerdi?
Fransa'da protesto dalgası, Paris yakınlarındaki Créteil şehrinde bulunan Saint-Exupéry lisesinde başladı. Öğrenciler, okullardaki öğretmen eksikliğini, öğretim kaynaklarının azlığını ve eğitim koşullarındaki sorunları protesto ettiler. Eylül ayının sonlarından itibaren eylemler Paris çevresinden ülkenin diğer şehirlerine de yayıldı.
Memnuniyetsizliğin temel nedenlerinden biri devlet okullarındaki öğretmen eksikliğidir. Öğrenciler, bazı derslerde öğretmenlerin uzun süre derse gelmediğini, onları yerine geçecek kişilerin bulunamadığını ve bunun öğretim programının öğrenilmesini engellediğini belirttiler.
TIME dergisinin 2 Ekim'de yayınladığı ve 6 Ekim'de güncellenen materyalinde, Fransa Eğitim Bakanlığı verilerine atıfta bulunularak, 2024-2025 eğitim öğretim yılında devlet ortaokullarında ders saatlerinin yaklaşık yüzde 10'unun yapılmadığı belirtildi. Bunun yüzde 7,5'inin yedek öğretmen bulunamamasıyla ilgili olduğu ifade edildi.
Protestoların diğer bir yönü ise Fransa'da üniversiteye kabul için kullanılan Parcoursup platformudur. Öğrenciler, kabul sürecinin yarattığı stresten, seçim sonuçlarıyla ilgili belirsizlikten ve eğitim imkanları arasındaki sosyal eşitsizlikten duydukları memnuniyetsizliği dile getirdiler.
Sosyal ağlar da eylemlerin yayılmasında önemli rol oynadı. Okullardaki sorunlarla ilgili paylaşımlar ve protesto çağrıları Snapchat, Instagram ve TikTok gibi platformlarda yayıldı. Bununla birlikte, tüm katılımcıların aynı amacı güttüğünü söylemek mümkün değildir. Bir grup öğrenci daha iyi eğitim koşulları talep ederken, bazı bölgelerde eylemler şiddet, mala zarar verme ve polisle çatışmalarla sonuçlandı.
Öğrenciler protestoların nedenlerini açıkladılar: “Bizi dinlemiyorlar”
Uluslararası medyaya konuşan öğrenciler ve üniversite öğrencileri, öğretmen eksikliğini, okullar arasındaki kaynak farklılıklarını, gelecekle ilgili endişeleri ve devlet organlarının onların fikirlerini dikkate almamasını temel sorunlar olarak gösterdiler.
Al Jazeera'ya konuşan 19 yaşındaki üniversite öğrencisi Teo, ilk kez gösteriye katıldığını ve lise öğrencilerine destek vermek istediğini belirtti. Ona göre, sorun sadece okullarla sınırlı değil, üniversiteler ve hastaneler de daha fazla kaynağa ihtiyaç duyuyor.
“Kaynaklarımız çok az. Hepimizin talebi daha iyi bir gelecektir,” diye belirtti Teo. Hükümetin mali önceliklerini eleştirerek gençlerin daha iyi kamu hizmetleri talep ettiklerini vurguladı.
16 yaşındaki lise öğrencisi Olimpa, okulunda öğretmenlerin derse gelmemesinden ve diğer eğitim kurumlarına kıyasla daha az kaynakla sağlanmalarından duyduğu memnuniyetsizliği dile getirdi. Ona göre, okullar arasındaki imkan farklılıkları öğrencilerin eşit eğitim alma imkanlarını etkiliyor.
15 yaşındaki Raniya, gençlerin fikirlerinin dinlenmediğini belirtti: “Bizi hiç dinlemediklerini hissediyoruz. Kendimizi aşağılanmış hissediyoruz, özellikle de geleceğin biz olduğumuzu düşünürsek.”
17 yaşındaki Rafael de gençlerin yaşları nedeniyle kamusal ve siyasi meseleleri anlamadıklarının düşünüldüğünü söyledi. Protestoların gençlerin kendi pozisyonlarını gerekçelendirebildiklerini ve savunabildiklerini göstermek için bir araç olduğunu belirtti. 16 yaşındaki Rouz ise sorunlar çözülmezse eylemlerin devam edebileceğini kaydetti.
Üniversite öğrencisi Klara da lise öğrencilerinin taleplerini desteklediğini vurguladı. Yaşadığı Seine-Saint-Denis bölgesindeki okullarda öğrencilerin uzun süredir kabul edilemez koşullarda eğitim aldıklarını belirtti.
Le Monde'a konuşan Sevran şehrindeki Blaise-Cendrars lisesi öğrencisi İlyas, okulun gençler için geleceğe yol açan bir mekan olması gerektiğini söyledi. Aynı okulda okuyan Aqsayan, Fransızca öğretmeninin Aralık 2025'ten Haziran 2026'ya kadar derse gelmediğini ve işlenmeyen konular nedeniyle sınavda zorluk yaşadığını belirtti.
Lille şehrindeki Faidherbe lisesi öğrencisi Fanni de sınıfların kalabalık olmasına, okul binalarının onarıma ihtiyaç duymasına ve eğitim koşullarının kötüleşmesine dikkat çekti. Bununla birlikte, iklim sorunları, yapay zekanın gelecekte iş yerlerine etkisi ve siyasi durumla ilgili endişelerini dile getirdi.
Bu açıklamalar, öğrencilerin memnuniyetsizliğinin sadece okuldaki günlük sorunlarla değil, aynı zamanda gelecekteki eğitim ve iş imkanlarıyla ilgili belirsizliklerle de ilişkili olduğunu göstermektedir.
Protestolar eğitim kurumlarının faaliyetlerini nasıl etkiledi?
Protestoların temel sonuçlarından biri, okulların faaliyetlerinin bozulması ve derslerin durdurulması oldu. Okul girişlerinin bloke edilmesi, güvenlik riskleri ve polisle çatışmalar, bazı kurumlarda derslerin tamamen, diğerlerinde ise kısmen durdurulmasına neden oldu.
28 Eylül'de 180 eğitim kurumunun protestolardan etkilendiği bilgisi yayıldı. 1 Ekim'de ise Fransa Eğitim Bakanlığı'nın verilerine göre, 1.020'den fazla lise protesto ve grevlerden etkilendi, 222 kurumda blokaj kaydedildi.
2 Ekim'de yaklaşık 3.700 liseden 400'den biraz fazlasının kapatılacağı bilgisi verildi. Aynı gün 560 lisede protesto veya derslerin düzenlenmesini engelleyen olaylar kaydedildiği de belirtiliyordu. Bu rakamlar tüm kurumların tamamen kapatıldığı anlamına gelmiyor: bazılarında girişler bloke edildi, diğerlerinde ise dersler kısmen aksadı.
6 Ekim'de protestoların yeni geniş çaplı bir aşaması yaşandı. TIME dergisinin haberine göre, Fransa Eğitim Bakanlığı o gün en az 900 lisenin kapatıldığını bildirdi. Aynı gün ülke genelinde düzenlenen gösterilere öğretmenler, veliler, sendikalar ve üniversite öğrencileri de katıldı. Fransa İçişleri Bakanlığı'nın verilerine göre, göstericilerin sayısı 250 binden fazlaydı.
9 Ekim'de blokajlar nedeniyle 3.700 liseden 141'inin kapalı kaldığı belirtildi. 12 Ekim'de ise Fransa Eğitim Bakanlığı verilerine atıfta bulunularak yayımlanan haberde 130 eğitim kurumunun kapalı olduğu, okulların yüzde 96,5'inin faaliyetlerine devam ettiği kaydedildi. Aynı gün protestoların 27 departmana yayıldığı belirtildi.
Derslerin durdurulması, öğrencilerin öğretim programından geri kalması, öğretmenlerin dersleri yeniden planlaması ve sınavlara hazırlığın aksaması riskini artırır. Özellikle mezuniyet sınıflarında okuyan ve üniversiteye giriş sınavlarına hazırlanan öğrenciler için ders kayıpları ek zorluklar yaratabilir.
Hangi okullara zarar verildi?
Protestolar sırasında bir dizi eğitim kurumunun binalarına zarar verildi. En dikkat çekici olaylardan biri Nantes şehrindeki Nelson-Mandela lisesinde yaşandı. 1 Ekim'de okulun giriş salonunda yangın çıkarıldı ve binanın bir kısmı hasar gördü.
Marsilya şehrindeki okullarda da ciddi olaylar yaşandı. Victor Hugo lisesinde iki öğretmenin üzerine yanlışlıkla benzin sıçradığı, yakındaki Saint-Exupéry lisesinde ise yangını söndürmeye gelen itfaiyecilerin aracının yakıldığı bilgileri yayıldı. Nantes şehrindeki Nelson-Mandela lisesinde çıkan yangın nedeniyle bina tahliye edildi.
Paris'te ve diğer şehirlerde okul binalarının cephelerine, giriş kısımlarına ve çevredeki altyapıya zarar verildiği, bazı bölgelerde çöp kutularının yakıldığı belirtildi.
9 Ekim'de yayımlanan bilgilerde, haftanın başında 400-500 eğitim kurumunun tamamen veya kısmen kapatıldığı, bunların 24'ünde yangın veya vandalizm olaylarının kaydedildiği belirtildi. Bu gösterge, tüm Fransa genelindeki nihai maddi zararın miktarını göstermemektedir. Ülkedeki okullara verilen zararın genel mali değerlendirmesi hakkında onaylanmış tek bir rakam açıklanmamıştır.
Okullara verilen zarar sadece binaların onarımıyla sınırlı değildir. Yangın sonucunda kullanılamaz hale gelen odalar, hasarlı girişler ve ek güvenlik önlemleri derslerin düzenlenmesini zorlaştırabilir.
Olaylar sırasında kaç kişi gözaltına alındı?
Protestolar sırasında gözaltına alınanların sayısı birkaç gün içinde keskin bir şekilde arttı. 1 Ekim'de Fransa İçişleri Bakanlığı ülke genelinde 1.949 kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Le Monde gazetesinin 8 Ekim'de yayınladığı ve 10 Ekim'de güncellenen materyalinde, 28 Eylül'den 5 Ekim'e kadar 6.059 kişinin gözaltına alındığı, bunlardan 5.060'ının polis gözetimine alındığı belirtildi. Adalet Bakanlığı'nın verilerine göre, polis gözetimine alınanların yüzde 87'si reşit olmayanlardı.
Reuters ajansının 10 Ekim'de yayımladığı habere göre, protestolar başladığından bu yana gözaltına alınanların toplam sayısı 6.877 kişiye ulaştı. Bu rakam, farklı günlerde kaydedilen gözaltıları kapsamakta olup, polis gözetimine alınan kişilerin sayısı ile aynı gösterge değildir.
Fransa hükümeti, şiddet, polis memurlarına saldırı ve kamu malına zarar verme olaylarıyla ilgili hukuki tedbirlerin alınacağını açıkladı. Hükümet temsilcileri, eğitim sorunlarının tartışılabileceğini, ancak yangınların ve şiddetin kabul edilemez olduğunu belirttiler.
Öğrenciler ve eğitim çalışanları arasında yaralananlar var
Protestolar sırasında öğrenciler, öğretmenler ve kolluk kuvvetleri mensupları yaralandı. 1 Ekim'de Fransa Eğitim Bakanı Édouard Geffray, 170 öğrencinin ve 65 eğitim çalışanının yaralandığını belirtti.
6 Ekim'de Başbakan Sébastien Lecornu'nun açıklamasına atıfta bulunularak yayımlanan bilgilerde, yaralanan öğrenci sayısının 215'e, eğitim çalışanlarının sayısının ise 85'e yükseldiği kaydedildi. Aynı dönemde 700'den fazla polis memurunun da yaralandığı bilgisi yayıldı.
Olaylar arasında ağır yaralanmalarla sonuçlanan olaylar da oldu. 28 Eylül'de 14 yaşındaki Eden, bir polis memurunun attığı göz yaşartıcı bombanın yüzüne isabet etmesi sonucu çenesinden ağır yaralandı. Ekim ayının başında Tours şehrinde 16 yaşındaki bir öğrencinin bir gözünü kaybettiği bilgisi yayıldı.
5 Ekim'de ise Lens şehrinde 15 yaşındaki bir öğrenci, polis bombasıyla ilgili bir olay sırasında elini kaybetti. Olayla ilgili soruşturma başlatıldı. Reuters'in 10 Ekim'de yayımladığı habere göre, polis memurlarının protestolar sırasında güç kullanımıyla ilgili 24 soruşturma yürütülüyordu. Fransa İçişleri Bakanı ise soruşturma süresince ses bombası kullanımını durdurduğunu açıkladı.
Polisin protestoculara karşı güç kullanması eleştirilere neden oldu. Sosyal medyada yayılan görüntülerden sonra polis davranışlarıyla ilgili soruşturmalar başlatıldı. İnsan hakları örgütleri de reşit olmayanların yaralanması ve güç kullanımının orantılılığıyla ilgili endişelerini dile getirdiler.
Üniversiteler de protestolara katıldı
İlk günlerde ağırlıklı olarak lise öğrencilerinin katıldığı eylemler, daha sonra yükseköğretim kurumlarına da yayıldı. Üniversite öğrencileri, lise öğrencilerinin taleplerine destek vermenin yanı sıra, eğitim sisteminde eşit imkanlar, finansman ve gelecekteki eğitim perspektifleriyle ilgili memnuniyetsizliklerini dile getirdiler.
Öğrenci birlikleri yaklaşık 30 üniversitede seferberlik olduğunu belirtti. Üniversite yönetimlerini birleştiren France Universités örgütü ise yaklaşık 12 kampüsün girişlerinin kapatıldığını kaydetti. Bu göstergeler, eylemlerin ortaöğretim kurumlarıyla sınırlı kalmadığını göstermektedir.
Paris-VIII Üniversitesi'nde siyaset bilimi okuyan Claire ve Clara adlı iki öğrenci de lise öğrencilerine destek amacıyla eyleme katıldı. Le Monde'a, lise öğrencilerinin sadece normal ve insana yakışır eğitim koşulları talep ettiklerini belirttiler.
Üniversitelerde durum aynı değildi. Bazı kampüslerde girişler bloke edildi, diğerlerinde ise destek eylemleri düzenlendi. Ayrı ayrı yükseköğretim kurumlarında derslerin düzenlenmesiyle ilgili değişiklikler yapılsa da, tüm üniversitelerin faaliyetlerinin durdurulduğuna dair bilgi yoktur.
Fransa hükümeti hangi adımları atıyor?
Protestoların ölçeği büyüdükçe, Fransa hükümeti hem güvenliği sağlamak hem de öğrencilerin taleplerine yanıt vermek zorunluluğuyla karşı karşıya kaldı. Eğitim Bakanı Édouard Geffray, Ekim ayının başında eğitim sendikalarının temsilcileriyle görüşerek durumu tartıştı.
8 Ekim'de bakan, öğretmen eksikliğinin daha keskin olduğu liselere 3 bin ek yedek öğretmenin yönlendirileceğini açıkladı. Ayrıca, birkaç yüz öğretmenin işe alınmasına izin verilmesi ve kısa süreli yedeklemeler için ek ders saatlerinin ayrılması öngörüldü. 9 Ekim'de yayımlanan bilgilerde 3.024 yedek öğretmenle iletişime geçildiği belirtiliyordu. Bu rakam, hepsinin zaten okullarda işe başladığı anlamına gelmiyor.
Eğitim Bakanlığı, 7 Ekim'den itibaren liselerde öğrencilerin sorunlarını dinlemek için yarım günlük toplantılar düzenlemeyi de öngördü. Öğrencilerin fikirlerini öğrenmek amacıyla çevrimiçi bir anket düzenlendi. Anket, öğretmen eksikliği, okulların maddi koşulları, ders programları, Parcoursup süreci ve öğrencilerin karar alma süreçlerine katılımı gibi konuları kapsadı. Anket sonuçlarının Ekim sonunda özetlenmesi planlandı.
12 Ekim'de Fransa Eğitim Bakanlığı'nın verilerine atıfta bulunularak yayımlanan haberde, okulların yüzde 96,5'inin açık olduğu, 130 eğitim kurumunun ise kapalı kaldığı belirtildi. Bu gösterge, protestoların etkisinin azaldığını gösterse de, sorunların tamamen çözüldüğünü teyit etmiyor.
Hükümetin önündeki temel görevler, derslerin normal şekilde yeniden başlaması, öğretmen eksikliğinin azaltılması ve okul binalarının güvenliğinin sağlanmasıdır. Bununla birlikte, protestoların nedenleri uzun süredir tartışılan yapısal sorunlarla ilgili olduğundan, sadece kısa vadeli önlemlerin memnuniyetsizliği tamamen ortadan kaldıracağına dair bir garanti yoktur.
Yaşananlar eğitim sistemini uzun vadede nasıl etkileyebilir?
Fransa'daki olaylar, öğretmen eksikliği, sınıfların kalabalık olması ve okul altyapısının zayıflığı gibi sorunların zamanında çözülmediğinde geniş çaplı toplumsal memnuniyetsizliğe dönüşebileceğini göstermektedir. Derslerin yapılmaması, öğrencilerin programı öğrenmesine, sınavlara hazırlanmasına ve akademik sonuçlarına olumsuz etki etme riski yaratmaktadır.
Bu durumda, sosyal açıdan hassas ailelerden gelen çocuklar daha fazla zorlukla karşılaşabilirler. Ek öğretmen desteği ve bireysel hazırlık imkanı olan öğrenciler, ders kayıplarını daha kolay telafi edebilirler. Böyle imkanları olmayan çocuklar ise konuları öğrenmekte geri kalabilirler. Sonuç olarak, mevcut eğitim eşitsizliğinin daha da derinleşme olasılığı ortaya çıkmaktadır.
Okul binalarına zarar verilmesi ve öğretmenlerin güvenliğinin risk altına girmesi de eğitim ortamını olumsuz etkilemektedir. Eğitim kurumlarının normal faaliyetleri için sadece mali ve personel temini değil, aynı zamanda öğrencilerin ve öğretmenlerin kendilerini güvende hissetmeleri de önemlidir.
Sonuç olarak, Fransa'da Eylül ayının ikinci yarısında başlayan protestolar, kısa sürede eğitim sistemindeki sorunları ülke gündeminin ana konularından birine dönüştürdü. Ekim ayının başında binlerce eğitim kurumunun çeşitli şekillerde protestolardan etkilenmesi, okullara zarar verilmesi, binlerce kişinin gözaltına alınması ve öğrencilerle eğitim çalışanlarının yaralanması olayların boyutunu göstermektedir. Sonraki günlerde kapalı okulların sayısı azalsa da, öğretmen eksikliği ve eğitim koşullarıyla ilgili memnuniyetsizlikler gündemde kalmıştır.
Olayların eğitim alanına etkilerini ortadan kaldırmak için derslerin yeniden başlamasının yanı sıra, protestolara neden olan sorunların da çözülmesi önemlidir. Öğretmen eksikliğinin azaltılması, okul binalarının iyileştirilmesi, normal öğretim koşullarının yaratılması ve öğrencilerin taleplerinin dinlenmesi, gelecekte benzer gerilimlerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
