Son yıllarda öğrenciler yurt dışında eğitim almaya daha fazla ilgi gösteriyor ve çeşitli ülkelere yöneliyorlar.
Yurt dışında eğitim almak isteyen öğrencileri en çok ilgilendiren konulardan biri de burs programlarıdır.
AzEdu.az yurt dışında eğitim imkanlarını ve burs sistemlerini araştırdı:
Yurt dışında eğitim almak sadece akademik diploma elde etmek değil, aynı zamanda farklı kültürlerle tanışmak ve gelecekteki kariyer imkanlarını genişletmek demektir.
Öğrencilerin bu süreçte karşılaştığı en büyük engel finansal giderler olduğu için burs programları hayati önem taşır.
Başvurmadan önce yabancı üniversitelerin ve devletlerin sunduğu bursların formlarını derinlemesine anlamak gerekir, çünkü her program farklı bir finansal mekanizmaya dayanır. Uluslararası eğitim sisteminde en çok rağbet gören tam burslar (fully funded) öğrencinin üniversite eğitim ücretini, aylık yaşam giderlerini, tıbbi sigortasını ve gidiş-dönüş uçak biletlerini tam karşılar, yani öğrenci ek hiçbir ücret ödemeden eğitim alır. Diğer bir kategoriye ait olan eğitim ücretinden muafiyet programları (tuition waiver) üniversitenin yıllık okuma masrafını sıfırlasa da, öğrenci yemek, konaklama ve sigorta masraflarını kişisel bütçesi hesabına ödemelidir. Kısmi burslar (partial scholarship) ise eğitim ücretinin sadece belirli bir yüzdesini (örneğin, ücretin %30 veya %50'sini) karşılar ve geri kalan miktar doğrudan adayın üzerine düşer.
Küresel ölçekte en çok başvuru yapılan programların başında Almanya'nın DAAD burs programı gelir. Bu program esas olarak yüksek lisans ve doktora (PhD) seviyeleri için tasarlanmıştır ve başvuranlardan lisans derecesinde yüksek akademik sonuç (GPA) talep eder. DAAD bursunu kazanan yüksek lisans öğrencilerine aylık yaklaşık 934 Avro, doktora öğrencilerine ise 1300 Avro civarında burs verilir, ayrıca tıbbi sigorta ve yol masrafları ödenir. Almanya'da devlet üniversiteleri zaten ücretsiz olduğu için bu burs öğrencinin ülkedeki yüksek yaşam masraflarını tamamen karşılar.
Avrupa Birliği'nin en prestijli projesi olan Erasmus Mundus Ortak Yüksek Lisans programı ise öğrenciye tek bir üniversitede değil, iki yıl boyunca en az iki veya üç farklı Avrupa ülkesinde dönüşümlü olarak okuma imkanı tanır. Bu tam finansmanlı program her ay öğrencinin hesabına genellikle 1100–1500 avroya yakın burs aktarır, tüm seyahat, vize ve sigorta masraflarını kendi üzerine alır. Bu programın seçimlerinde öğrencinin lisans diplomasının uzmanlığı ile başvurduğu programın uygunluğu ve araştırma potansiyeli en kritik kriter sayılır.
Büyük Britanya'nın ünlü Chevening programı ise sadece derslerinde başarılı olan değil, gelecekte kendi ülkesinde değişiklik yaratabilecek potansiyel liderler arıyor. Bu program Büyük Britanya'da bir yıllık yüksek lisans eğitiminin ücretini, Londra veya diğer şehirlerdeki yaşam masraflarını, vize ücretini ve gidiş-dönüş uçak biletlerini tam karşılar. Chevening bursunun en önemli şartlarından biri adayın başvuru sırasında en az iki yıllık (2800 saat) iş veya gönüllülük tecrübesine sahip olmasıdır. Buna ek olarak, bursun diğer katı şartı geri dönme yükümlülüğüdür; mezun olan her bir kişi eğitimden hemen sonra mutlaka kendi ülkesine dönmeli ve kazandığı tecrübeyi orada uygulamak için en az iki yıl ülkesinde yaşamalıdır.
ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından finanse edilen Fulbright programı da dünyanın en prestijli burs sistemlerinden biridir. Fulbright esas olarak yüksek lisans ve doktora seviyesinde eğitim ve yaşam masraflarını tam karşılar. Programın temel prensiplerinden biri mezunların eğitimden sonra ülkelerine geri dönerek kazandıkları bilgileri uygulamasıdır, ancak bu kural ülke ve program türüne göre değişebilir.
Asya kıtasında ise Japonya'nın MEXT programı tam burs, aylık yüksek burs ve uçak bileti teklif eder, ancak diğer programlardan farkı kabul sürecinde Japonya büyükelçiliğinde yapılan özel yazılı test sınavlarının ve matematiksel bilgilerin kontrol edilmesinin zorunlu olmasıdır.
Daha fazla öğrenci kabul eden ve şartları nispeten yumuşak olan bölgesel programlar da mevcuttur. Türkiye devletinin sunduğu Türkiye Bursları hem lisans, hem yüksek lisans, hem de doktora seviyeleri için tam finansman teklif eder. Bu program çerçevesinde öğrenciler ücretsiz devlet yurtlarında yerleştirilir, onlara aylık cep harçlığı verilir, tıbbi sigorta sağlanır ve yılda bir düzenli uçak bileti hediye edilir. Türkiye Burslarının en büyük avantajı, ilk aşamada uluslararası dil sertifikasının zorunlu olmamasıdır; programa kabul edilen öğrencilere üniversite derslerinden önce bir yıl ücretsiz ve yoğun Türkçe dil kursu (TÖMER) verilir.
Avrupa'da Macaristan'ın Stipendium Hungaricum programı son yıllarda en çok başvuru yapılan burslardan biridir. Bu program tam eğitim ücretini, yurdu ve aylık bursu sağlar. Buna ek olarak, bazı durumlarda yaşam için ek tazminat da verilir. Kabul şartlarına lise diploması veya lisans diploması, transkript (transcript), motivasyon mektubu ve dil bilgisi dahildir.
İtalya hükümetinin MAECI burs programı esasen yüksek lisans seviyesini kapsar ve 6–9 aylık kısmi finansal destek verir. Bu ülkenin en büyük avantajı bölgesel üniversite burslarıdır (örneğin, DSU veya EDISU). Bu bölgesel burslar öğrencinin derslerine göre değil, ailesinin yıllık gelir seviyesine göre verilir; geliri düşük olan öğrencilere ücretsiz yurt, üniversite yemekhanesinde günlük ücretsiz yemek ve yıllık yaklaşık 6000 Avro nakit para ödenir.
Kuzey Amerika'da Kanada üniversiteleri (University of Toronto, McGill University vb.) esas olarak dahili üniversite bursları ve profesörler tarafından finanse edilen araştırma hibeleri sunar. Bu burslar özellikle yüksek lisans ve doktora seviyesinde bilimsel faaliyet gösteren öğrenciler için tasarlanmıştır.
Burs programlarına başvuru sırasında belgelerin kalitesi belirleyici rol oynar. Temel belgelere pasaport, diploma veya eğitim belgesi, transkript, motivasyon mektubu ve tavsiye mektupları dahildir.
Bazı ülkelerde, özellikle ABD ve Kanada'da, eğitim belgelerinin orijinalliğini doğrulamak için onların WES adı verilen uluslararası bir ajans tarafından değerlendirilmesi veya belgelere uluslararası onay mührünün (Apostil) vurulması talep edilir.
Belgeler içerisinde en önemli rolü motivasyon mektubu ve tavsiye mektupları oynar. Motivasyon mektubunda öğrenci kendi gelecek hedeflerini, neden özellikle bu ülkeyi ve alanı seçtiğini ve bu bursa neden layık olduğunu deneme şeklinde kanıtlamalıdır. Tavsiye mektupları ise üniversite profesörleri veya iş yerindeki yöneticiler tarafından yazılmalı, öğrencinin disiplinini ve akademik becerisini dışarıdan bir uzman olarak doğrulamalıdır. Kısmi burs programlarına başvuranlar veya tam burs alsa da vize büyükelçiliğine gidenler için banka hesabı garantisi de önemlidir, çünkü bu belge öğrencinin olağanüstü durumlarda kendini geçindirebilecek maddi güce sahip olduğunu gösterir.
Nihayet, İngilizce dil programlarında eğitim almak için IELTS (minimum 6.5) veya TOEFL (minimum 80-90) gibi uluslararası dil sertifikaları mutlak şarttır. Ancak uzmanlık türüne ve başvuru yapılan bölgeye göre standartlaştırılmış ek zor sınavlar da talep edilir.
Örneğin, ABD, Kanada ve bazı Avrupa üniversitelerinde mühendislik, beşeri bilimler veya fen bilimleri alanında yüksek lisans okumak isteyenlerden mantık ve matematiksel analizi kontrol eden GRE sınavı sonucu talep edilir.
İşletme, finans ve yönetim alanlarında (MBA) yüksek lisans okumak isteyenler için ise küresel düzeyde GMAT sınavı geçerlidir. Lisans seviyesine doğrudan ABD veya diğer üst sıralardaki üniversitelerde başlamak isteyen lise öğrencileri ise SAT sınavından yüksek puan toplamalıdırlar.
Küresel rekabetin zirveye ulaştığı bu dönemde burs kazanmanın tek yolu sürece derslerin başlamasından en az bir yıl önce, yani erken başlamaktır. Sonbahar aylarında yurt dışında derslere başlamak isteyen bir öğrenci bir önceki yılın Ekim-Ocak ayları aralığında tüm sınavlarını bitirip belgelerini göndermelidir, çünkü büyük burs programlarının son başvuru tarihleri kışın başında kapanır ve gecikmiş başvurular kesinlikle kabul edilmez.
