Son yıllarda yurt dışında eğitim alanında artan taleple paralel olarak, piyasada “sahte üniversiteler” veya gayri resmi eğitim kurumları da hızla çoğalmaya başlamıştır. Özellikle Kuzey Kıbrıs, Polonya ve bazı Avrupa ülkelerinin adı kullanılarak sunulan “çevrimiçi doktora” veya “hibrit PhD programları” ciddi riskler oluşturmaktadır.
Sahte Üniversite Nedir?
Sahte üniversite - resmi akreditasyonu olmayan, devlet tarafından tanınmayan ve verdiği diplomaların hukuki geçerliliği olmayan kurumlardır. Bu kurumlar çoğu zaman kendilerini “uluslararası üniversite”, “Avrupa enstitüsü” veya “akademi” olarak tanıtır.
Temel amaçları ise öğrencileri hızlı ve kolay diploma veya askerlikten muafiyet vaadiyle cezbetmektir.
En çok kullanılan aldatıcı model: “Çevrimiçi veya Hibrit Doktora”. Son dönemlerde en çok rastlanan model şöyledir: "tam çevrimiçi doktora", “Diploma Avrupa'da tanınır” gibi ifadeler.
Aslında ise bu model bilimsel sisteme tamamen aykırıdır.
Konu ile ilgili AzEdu.az'a açıklama yapan Yurt Dışı Eğitim uzmanı Mürsəl Əliyev'in sözlerine göre “hibrit doktora kavramı gerçekçi değil”:
"Özellikle vurgulamak isterim ki, “hibrit doktora” kavramı akademik açıdan mevcut değildir. Eğitim formları genel olarak üç ana kategoriye ayrılır: örgün (full-time), uzaktan (part-time) ve çevrimiçi eğitim. Ancak doktora seviyesinde tam çevrimiçi veya “hibrit” formatta eğitim uluslararası akademik standartlara uygun kabul edilmez.
Ne yazık ki, şu anda bu yöndeki durum oldukça ciddidir. Mevcut olmayan, yalnızca formal veya kağıt üzerinde oluşturulmuş “üniversitelere” başvuranların sayısı artmakta ve bu da geniş çaplı sorunlara yol açmaktadır. İnsanlar kolay bir çözüm yolu istiyorlar ama bu kolaylık onlara pahalıya mal olacak" diye uzman sonunda belirtti.
Neden bu programlar sahtedir?
Doktora tam çevrimiçi olmaz
Örneğin, Türkiye'de doktora programları YÖK (Yükseköğretim Kurulu) tarafından düzenlenir. YÖK kurallarına göre PHD programları örgün veya en azından ciddi akademik denetim altında olmalıdır. Öğrenci bilimsel araştırma yapmalı ve savunma yapmalıdır. Bilimsel danışmanla fiziksel veya resmi akademik iletişim olmalıdır.
Akreditasyon yok
Avrupa'da üniversitelerin tanınması için çeşitli akreditasyon sistemleri mevcuttur. Örneğin ENQA ve EQAR bu sistemlere katılmayan "yükseköğretim" kurumları sadece kurs veya site gibi faaliyet gösterebilirler.
Diplomalar tanınmıyor
Bu kurumlardan alınan diploma Azerbaycan'da Eğitimde Kalite Güvence Ajansı tarafından tanınmaz, Türkiye'de ve Avrupa'da hukuki geçerliliğe sahip olmaz. Yani, siz para verirsiniz, ama gerçek değeri olmayan bir kağıt alırsınız.
Yukarıda sayılanlardan başka yüzlerce sebep gösterilebilir ki bu tırnak içindeki kurumların faaliyeti ifşa olsun.
Peki üniversitenin varlığını nasıl kontrol edebiliriz?
Eğer size böyle bir teklif geldiyse, mutlaka bunları kontrol edin:
Üniversite resmi devlet listesinde mi?
Akreditasyonu var mı?
Fiziki kampüsü var mı?
Resmi öğretim kadrosu belirtilmiş mi?
Doktora programı devlet tarafından onaylanmış mı?
Eğer bu sorulardan herhangi biri “hayır” ise - büyük ihtimalle bu sahtedir".
