Bir zamanlar çocuk dünyasının en büyülü anlarından biri, ebeveynin fısıltıyla okuduğu masallardı. Bu masallar sadece uykuya geçiş aracı değil, aynı zamanda çocuğun hayal dünyasına açılan bir kapı, ebeveyn ile çocuk arasında kurulan sağlam bir duygusal köprü rolünü oynuyordu. Ancak bugün manzara keskin bir şekilde değişti: masal dinleyerek büyüyen neslin çocukları artık ellerinde telefon olmadan uykuya dalamıyorlar.
2025–2026 yıllarını kapsayan son araştırmalar alarm zilleri çalıyor. Teknolojinin hızlı gelişimi, çocukların uyku düzenini ve genel sağlığını ciddi şekilde sarsıyor. Özellikle 6-12 yaş arası okul çağındaki çocuklarda ekran süresinin artması, geç yatma, gece boyunca sık sık uyanma ve gün boyu yorgunluk gibi komplikasyonlara yol açıyor.
Mesele sadece uykusuzlukla bitmiyor. 1-5 yaş arası çocuklarda ekran bağımlılığı, konuşmanın gecikmesine ve bilişsel gelişimin zayıflamasına neden oluyor. 3-6 yaş arası çocuklar üzerinde yapılan araştırmalar ise, ekran karşısında geçirilen her ek saatin duygusal patlamalara ve davranış bozukluklarına doğrudan etki ettiğini gösteriyor.
Küresel istatistikler ne diyor?
Bu sorun artık yerel çerçeveyi aşarak küresel ölçekte endişe yaratan bir meseleye dönüştü. Şöyle ki, 33 ülkeyi kapsayan araştırmalara göre, 3-4 yaş arası çocukların yüzde 75'inden fazlası hem yeterli uyku alamama hem de aşırı ekran kullanımı sorunuyla karşı karşıya.
Birleşik Arap Emirlikleri'nde çocukların yaklaşık yüzde 38'i günde 7 saatten fazlasını ekran karşısında geçiriyor. Hindistan'da ise 2-5 yaş arası çocukların yaklaşık yüzde 40'ında uyku sorunları doğrudan ekran kullanımıyla ilişkilendiriliyor. Büyük Britanya'da yapılan anketlere göre ise ebeveynlerin yüzde 92'si çocuklarının yatmadan hemen önce ekrana baktığını itiraf ediyor.
Biyologların uyarısı: melatonin faktörü
Peki ekranlar uykuyu neden kaçırıyor? Bunun bilimsel bir açıklaması var. Ekranlardan yayılan mavi ışık, beyinde uykudan sorumlu olan melatonin hormonunun salgılanmasını zayıflatır. Sonuç olarak çocuğun beyni gecenin geldiğini “anlamaz” ve uykuya geçiş süreci zorlaşır. Uzun vadede ise bu durum depresyon, anksiyete ve hiperaktivite riskini artırır.
Şüphesiz ki, teknolojinin çocukların hayatında olumlu yönleri de az değildir. Ancak kontrolsüz ve aşırı ekran kullanımı, onların hem fiziksel hem de psikolojik gelişimini olumsuz etkileyebilir. Uzmanlar, çocuklar için yatmadan en az bir saat önce ekranların kapatılmasını, bunun yerine masal okumayı, sakinleştirici oyunlar oynamayı ve geleneksel uyku ritüellerini korumayı tavsiye ediyorlar.
Unutmayalım ki, basit bir masalın yarattığı duygusal yakınlığı ve güvenlik hissini hiçbir parlak ekran ikame edemez.
Zeynep Tehranlı
