Belirtelim ki, bu yıl ilk kez tarih, teknoloji, müzik, görsel sanatlar ve beden eğitimi dersleri öğretmenleri de sertifikasyon sınavlarına dahil edilecekler. Bu aşamadan sonra tüm genel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler sertifikasyondan geçmiş olacak.
Bir sonraki aşamada ise öğretmenler 5 yılda bir yeniden bu sürece dahil edilecekler. Birinci aşama sertifikasyonun öğretmenler için daha çok ilk deneyim niteliği taşıdığını göz önünde bulundurursak.
Merak ediliyor, bir sonraki sertifikasyon aşamasında hangi değişikliklere ihtiyaç var? Genel olarak nelerin kaldırılması, hangi yeniliklerin ise eklenmesi zorunludur?
AzEdu.az'a konuyla ilgili açıklama yapan eğitim meseleleri araştırmacısı Elmin Nuri sertifikasyonun öğretmenlerin mesleki seviyesinin değerlendirilmesi ve motivasyonunda önemli rol oynadığını belirtti:
"Eğitimcilerin sertifikasyon sürecinde belirli sorunlu detaylar devam etmektedir. Bunların bazılarını sorun olarak değil, belirli hükümlerin mevcut versiyonuyla karşılaştırıldığında daha verimli detaylar olarak nitelendirmek isteriz.
Eğitimcilerin sertifikasyon sürecinin, öğretmenin mesleki yeterliliğini ve profesyonellik seviyesini belirlemede, yüksek sonuç gösteren liyakatli pedagogların maaşlarını artırarak motive edici bir fonksiyon taşımasında, ayrıca pedagojik göstergesi minimal şartların altında olanların tespit edilmesinde rolü çok büyüktür. Ancak bu sürecin düzenlenmesi sırasında toplumda çok sayıda eğitimci arasında memnuniyetsizlikle karşılanan birkaç detayı aşağıdaki gibi gruplandırmak mümkündür.
Şöyle ki, eğitimcilerin sertifikasyon sürecinde yarışma katılımcılarına her biri 1 puanla değerlendirilen 60 soru yöneltilir ki, bunların büyük çoğunluğu - 50 soru - ilgili ders programına ait olur. Yalnızca 10 soru öğretim stratejileri, öğretim metodolojisi, psikolojik becerileri içermektedir. Eğitimcinin mesleki yeterliliğini belirlemek için metodik ve psikolojik becerilerinin de önemli rol oynadığını göz önünde bulunduralım. Test sınavı aşamasında sorular arasındaki dengesizlik bu göstergeler arasındaki mantıksal ilişkiyi bozmaktadır. Soruların sorulma teknolojileri esasen ilgili ders programlarına ait ezberciliğe yönelik olgusal bilgiler talep etmektedir.
Eğitimcilerin sertifikasyonu iki ana aşamadan (test ve mülakat) oluşmaktadır. 20 dakika süren mülakat aşamasında eğitimciler 4 puanlık bir ölçekle 40 puanla değerlendirilir. Mülakat aşamasında değerlendirme şu kriterlere göre yapılır:
Programdaki konuyu sunma becerisi;
Öğrencileri değerlendirme becerisi;
Kendini tanıtma becerisi;
Pedagojik süreci organize etme becerisi;
İletişim becerisi.
Ancak mülakat aşaması bu kadar önemli kriterleri içermesine rağmen, sürecin düzenlendiği ilk iki yılda test sınavı aşamasının bir nevi gölgesinde kalmış, belirli bir anlamda neredeyse formal bir nitelik taşımıştır. Maksimum 40 puanla değerlendirilmesi gereken mülakat aşamasının sonuçlarının maaş artışına dahil edilmemesi, işlevselliğini azaltmıştır. Bu da kendi içinde öğrenciler arasında belirli bir memnuniyetsizlik ve güvensizliğe yol açmıştır. Çünkü doğrudan psikolojik ve metodik becerileri gerektiren mülakat aşaması, eğitimcinin profesyonel yeterliliğini test aşamasından daha doğru bir şekilde aktarma gücüne sahip olsa da, mevcut durumda öğretmen için faydalılık göstergesine sahip değildir. Geçen yıl mülakata katılan binlerce öğretmenden sadece 33'ünün kabul edilemez olarak değerlendirilmesi de buna bariz bir örnektir".
Mülakatçımız sertifikasyon sınavında ortaya çıkan memnuniyetsizliklerden bahsetti:
"Sertifikasyon sürecinde en ciddi memnuniyetsizlik yaratan konulardan biri: test sınavı aşamasında 50 puanın üzerinde sonuç gösteren öğretmenlerin maaşında yüzde 35, 50 puanın altında ve 30 puanın üzerinde puan toplayanların ise maaşında yüzde 10 ek ödeme yapılması. Bu, öğretmenler arasında ciddi memnuniyetsizlik yaratmıştır.
Eğitimcilerin sertifikasyon sürecinden sonra farklılaştırılmış ücret uygulamasında maaşa ek ödemenin belirli kurallar çerçevesinde verilmesi, binlerce eğitimcinin menfaatine atılacak çok olumlu bir adım olabilir. Aksi takdirde, sadece 1 puan toplamadığı için meslektaşından yüzde 25 daha az maaş alacak yüzlerce öğretmenin memnuniyetsizliği devam edecektir. Hatırlatalım ki, mevcut kurallara göre eğitimcilerin sertifikasyon sürecinde 50 puan toplayan öğretmenin maaşı yüzde 10, 51 puan toplayan öğretmenin ise yüzde 35 artırılır. Bu da eğitimciler arasında çok ciddi memnuniyetsizlikle karşılanmaktadır".
Test sınavı aşamasının içeriği eğitimcinin öğretim süreciyle uyumlu değil:
"Doğrudan müfredat yaklaşımlarına dayanan bu içerik, öğretmenin öğretim sürecinde kullanım nesnesi olmuyor, eğitimci müfredat yaklaşımlarına değil, klasik yöntemler temelinde dersi organize etmeye ilgi gösteriyor. Eğitimcilerin büyük çoğunluğunun müfredat yaklaşımlarını, pedagojik süreci hayati uygulama becerilerini, yenilikçi eğilimler üzerine kurmamaları onları test sınavı aşamasının içeriğinden uzaklaştırıyor ve bu da sonuçları çok ciddi şekilde etkiliyor.
Test sınavı aşamasının içeriği esasen şunlardır:
Öğretim stratejileri: modern öğretim yöntemleri ve teknikleri, aktif interaktif öğretim teknolojileri, interaktif dersin aşamaları ve ona verilen talepler, müfredatın mahiyeti ve içeriği, yenilikçi pedagojik faaliyetin özellikleri.
Öğretim metodolojisi: Dersin öğretim metodolojisi alanındaki yenilikler, pedagojik sürecin organizasyon prensipleri, öğretim faaliyetinin planlanması, öğretimin organizasyonuna verilen talepler, bilgi ve becerilerin değerlendirilmesi yöntemleri, değerlendirmenin türleri ve amaçları.
Elbette bu içerik çağdaş eğitimin gelişim kriterlerine tamamen hizmet etmektedir. Ancak yıl boyunca bu içeriğin taleplerinden uzak kalmış eğitimci için belirli zorluklar da yaratmaktadır. Sertifikasyon sürecine hazırlık sırasında bu konulara özel dikkat gösterilmemesi, gerekli eğitim ve seminerlerin düzenlenmemesi öğretmenlerin daha iyi sonuçlar göstermelerine engel olmuştur".
Sertifikasyona kadar öğretmenlerin BİT becerilerinin kontrolü ve geliştirilmesi için tedbirler alınmamıştı:
"Yaşı 60'ın üzerinde olan eğitimcilerin sertifikasyon sürecine katılımının gönüllü yapılması İş Kanunu'nun 16. maddesinin 1. fıkrasının gereklerine aykırıdır. İş ilişkilerinde ayrımcılığa, özellikle yaşa dayalı ayrımcılığa izin verilmez.
Ayrıca, bu yaklaşım, adı geçen yaş grubuna ait öğretmenlerin bilinçaltı olarak mesleki yeterliliğini, bilgi ve becerilerini düşüren bir eğilim rolü oynamaktadır. Bu ve diğer nedenlerden dolayı yaşı 60'ın üzerinde olan öğretmenlerin, aynı zamanda binlerce meslektaşının ciddi memnuniyetsizliğine neden olmuştur.
Memnuniyetsizlikle karşılanan bir sonraki konu ise son 3 yılda Öğretmenlerin İşe Alım Yarışması esasında işe alınanların sertifikasyondan muaf tutulması kuralıdır. Çünkü bu dönemde işe alınan çok sayıda öğretmen, eğitimcilerin sertifikasyon sürecinin dışında kalarak, maaşlarının artırılması şanslarını kaybetmiş olurlar.
Eğitimcilerin sertifikasyon sürecine kadar öğretmenlerin BİT becerilerinin kontrolü ve bu yönde yeterliliklerinin artırılması için gerekli tedbirler alınmamıştır. Bu faktör özellikle orta ve daha büyük yaş grubuna ait öğretmenler için ek zorluk ve psikolojik gerginlik yaratmıştır. Test sınavı aşamasında eğitimcilere BİT konularında yardımcı olan gönüllü kuruluşların üyeleri olsa da, sınavların elektronik ortamda düzenlenmesi öğretmenlere gerekli bilgilerin verilmesini zorunlu kılıyordu. Ancak bu yönde hiçbir çalışma yapılmaması da sürecin düzenlenmesinde belirli memnuniyetsizlik yaratan nedenlerden biri olmuştur.
Sertifikasyon sürecinde şimdiye kadar katılan öğretmenleri esas rahatsız eden konular, süreçten önce gerek uzmanlık, gerek metodoloji, gerekse mülakat aşamalarıyla ilgili yeterli eğitimlerin, seminerlerin düzenlenmemiş olmasıydı".
Psikolojik hazırlığın olmaması sınav sonuçlarını olumsuz etkiledi:
"Sertifikasyon sürecinde bazı öğretmenler için diğer sorunlu konu ise, pedagojik faaliyetleri sırasında hem uzmanlık hem de metodik olarak uzun süredir kendilerini geliştirmemeleri, kendilerini yenilememeleridir. Bu da kendi içinde o öğretmenlerde özgüven duygusunu azaltmış, onlarda psikolojik baskı, heyecan ve gerginlik yaratmıştır. Psikolojik eğitimlerin düzenlenmemesi, öğretmenlerin sınav sürecinde bu yönden hazırlanmaması, sonuçlarında da ciddi şekilde kendini göstermiştir.
Okulda çalışan müdür ve müdür yardımcılarının da sertifikasyon sürecine dahil edilmemeleri... Dünya deneyiminde pedagojik liderlik de değerlendirmelere katılır ve uygun sertifikalarla değerlendirilirler. Bu, onları hem pedagojik kolektiften ayırmaz, hem de mesleki yeterliliğini, profesyonellik seviyesini değerlendirmiş olur".
