"Yarının Bilim İnsanları" XIV Cumhuriyet Proje Yarışması'nın altın madalyalı, ABD'de düzenlenen Uluslararası Bilim ve Mühendislik Fuarı'nda (Regeneron ISEF 2025) bronz madalya kazanan Azerbaycanlı öğrenci Tural Abdinli, artık Çin'in önde gelen yükseköğretim kurumlarından biri olarak kabul edilen Harbin Teknoloji Enstitüsü'nün (Harbin Institute of Technology - HIT) öğrencisidir.
Uluslararası bilimsel başarılarıyla öne çıkan Tural Abdinli, dünyanın çeşitli ülkelerindeki prestijli üniversitelerden kabul aldı. O, ABD'nin Binghamton Üniversitesi'nden (Binghamton University) burs teklifi, Finlandiya'nın Aalto Üniversitesi (Aalto University) ve Oulu Üniversitesi'nden (University of Oulu), ayrıca Çin'in Kuzeybatı Politeknik Üniversitesi (Northwestern Polytechnical University) ve Harbin Teknoloji Enstitüsü'nden (Harbin Institute of Technology) toplam değeri 150 bin ABD dolarından fazla olan burslar kazandı. Genç araştırmacı, eğitimini tam bursla Harbin Teknoloji Enstitüsü'nde Yapay Zeka (Artificial Intelligence) uzmanlığı üzerine sürdürmeye karar verdi.
AzEdu.az bu vesileyle Tural Abdinli ile iletişime geçti.
Kabul haberini almak benim için beklenmedik oldu:
"Kabul mektubunu açtığımda ve tam bursla kabul aldığımı gördüğümde hem büyük bir gurur hissi yaşadım hem de çok sevindim. Yaklaşık Nisan aylarıydı. O dönemde yavaş yavaş belgelerimi hazırlamaya başlıyordum ve bu yüzden biraz stresliydim. Bu kabul haberi sanki stresime ilaç oldu. Gerçekten çok sevinmiştim."
Harbin Üniversitesi'ni farklı kılan temel nokta, yapay zekanın ayrı bir uzmanlık alanı olarak öğretilmesidir:
"Genel olarak, benim başvurduğum ve okumak istediğim alan yapay zekadır ("Artificial Intelligence"). Bu nedenle Çin seçimi benim için oldukça uygun bir karardı. Bunun temel nedenlerinden biri, Çin'in bilgisayar bilimleri ("Computer Science") ve özellikle yapay zeka alanında hızla ilerlemesi, hatta bazı yönlerden Amerika ve Avrupa ülkelerini geride bırakmaya başlamasıdır.
Bunun yanı sıra, birçok üniversitede yapay zeka bilgisayar bilimleri uzmanlığının bir parçası olarak öğretilmektedir. Ancak Çin'de bu alan artık ayrı bir uzmanlık olarak sunulmaktadır. Yani "Artificial Intelligence" bağımsız bir fakülte ve eğitim yönü olarak öğretilmektedir. Bu açıdan Harbin benim için daha uygun bir seçim oldu. Çin'in önümüzdeki 20 yıl içinde de bu alanda çok büyük başarılara imza atacağını düşünüyorum. Ben de bu gelişimin bir parçası olmak istiyorum."
Temel amaç, üniversitenin tüm kabul koşullarını yüksek düzeyde karşılamaktı. Ben de bunu başardığım için tam bursla kabul kazandım:
"Öncelikle, bu süreçte inanç çok büyük rol oynar. Yani "öyle böyle bir üniversiteye başvurayım, kabul olsam da olur, olmasam da" düşüncesiyle yaklaşmak doğru değildir. Seçtiğiniz üniversiteyi ayrıntılı araştırmalı, derinlemesine analiz etmelisiniz. Okumak istediğiniz uzmanlığın size ne kadar uygun olduğunu, öğretim programını, ders metodolojisini ve diğer noktaları öğrenmelisiniz. Bundan sonra ise üniversitenin kabul koşullarına dikkatlice bakmalısınız.
Benim başvurduğum üniversitede temel gereksinimlerden biri CSCA sınavıydı. Bu, Çin tarafından uygulanan yeni bir sınavdır ve 2025 yılının Aralık ayında kullanıma sunulmuştur. Ben bu sınavın ikinci aşamasına katıldım ve matematik dersinden 100 olası puandan 92,5, fizik dersinden ise 80 puan topladım. Bu, oldukça iyi bir sonuçtu. Artık Çin'de birçok üniversite SAT yerine CSCA sınavının sonuçlarını tercih etmektedir. Örneğin, Harbin Üniversitesi benden SAT sonucu istemedi ve temel göstergelerden biri tam da CSCA sınavı oldu.
Bunun yanı sıra, IELTS sonucuma da baktılar. O da üniversitenin belirlediği kriterlere tamamen uygundu. Tabii ki, denemeler ve tavsiye mektupları da kabul sürecinde önemli rol oynar. Temel amaç, üniversitenin tüm kabul koşullarını yüksek düzeyde karşılamaktı. Ben de bunu başardığım için sonuçta tam bursla kabul kazandım."
Çin'in farklılıkları, planlı yaşam tarzı ve çalışkanlık ortamı beni en çok çeken noktalardır:
"Bu ülke bana farklı bir bakış açısı kazandıracak. Çünkü Çin, bildiğimiz gibi, bir Asya ülkesidir ve orada kültürel farklılıklar, yani "kültür şoku" denilen durumlar oldukça fazla olur. Onların kültürü, planlı yaşam tarzı ve kısa sürede büyük başarılar elde etme yetenekleri gerçekten çok etkileyicidir. Ben de bu özellikleri benimseyeceğime inanıyorum.
Tabii ki, temel avantajlardan biri de orada mezun olmak için Çinceyi C1 seviyesinde, yani yüksek seviyede bilmek gerekliliğidir. Dört yıl içinde ben de Çinceyi yeterince iyi seviyede öğreneceğimi düşünüyorum. Bu da geleceğim için çok büyük bir avantajdır.
Bunun dışında, Çin'de eğitim almanın daha birçok avantajı var. Hepsini saymaya başlasam, herhalde epey zaman alır. Ama benim için en önemli noktalar Çin'in farklı düşünce tarzı, insanların çalışkanlığı ve çalışkanlık ortamıdır. Beni en çok çeken de tam olarak budur.
Üstelik, Harbin oldukça soğuk bir şehirdir. Soğuk havaya dayanıklı olduğum ve sağlıklı yaşam tarzını sevdiğim için, bu şehrin ve genel olarak Çin'in benim için çok uygun bir seçim olduğunu düşünüyorum."
Bizim mutfağımızın yeri benim için tamamen başkadır, ama yeni kültüre uyum sağlamaya çalışacağım:
"Sanırım benim için en büyük zorluk yemek konusu olabilir. Ama mümkün olduğunca onların kültürüne uyum sağlamaya çalışacağım. Tabii ki, bunun ne kadar başarılı olacağını zaman gösterecek. Çünkü bizim mutfağımız gerçekten çok zengindir ve benim için onun yeri tamamen başkadır. Bu yüzden bu alanda belirli zorlukların olması doğaldır. Ama inanıyorum ki, onların da üstesinden gelebileceğim."
Ailemin desteği, bana inanan insanlar bu yolda en büyük gücüm oldu:
"Genel olarak, herhangi bir alanda başarının ve öğrenme sürecinin en önemli faktörleri disiplin, planlılık ve yapılandırılmış yaşam tarzıdır. Bunları hayatınıza uygulayabilirseniz, gerçekten çok şeye ulaşmanın mümkün olduğunu düşünüyorum.
Çoğunluk motivasyonun önemli olduğunu söyleyebilir. Bazıları motivasyon videoları izleyip heveslenmeyi tercih eder. Ama bence, en büyük motivasyon kaynağı disiplinli olmaktır. Ne kadar disiplinli, planlı ve sistemli yaşarsanız, o kadar başarılı olursunuz. Bu, sadece bir alana ait değil, herhangi bir yönde uygulanabilecek bir prensiptir. Bu yüzden başarının temel anahtarının disiplin olduğunu düşünüyorum.
Tabii ki, bu yolda ailemin desteği, bana inanan insanların varlığı ve en önemlisi, kendime olan inancım da çok büyük rol oynadı. Ben her zaman yaptığım işi en iyi şekilde yapmaya çalışırım. Biraz mükemmeliyetçi bir insanım. Bu yüzden yaklaşımım şöyledir: ya bir işi hiç yapmam, ya da onu elimden geldiğince mükemmel ve en yüksek seviyede gerçekleştiririm. Sanırım bu da benim karakterimin temel özelliklerinden biridir."
Azerbaycan'a dönüp dönmeyeceği ile ilgili soruya cevap veren Tural, gelecekte ülkesine dönerek kazandığı bilgi ve tecrübeyi gençlerle paylaşmak istediğini belirtti:
"Bu, biraz zamana bağlıdır. Önümüzdeki 5 yıl içinde bu alanda yaşanacak yeniliklerin çok şeyi belirleyeceğini düşünüyorum. Ama ben çok isterim ki, Azerbaycan'da da yapay zeka alanında ciddi bir gelişme olsun. Bugün görüyoruz ki, Çin, Amerika ve Avrupa ülkeleri bu yönde çok büyük adımlar atıyorlar.
Biz, tabii ki, Çin'le karşılaştırıldığında bu alanda henüz daha az gelişmişiz. Ama düşünüyorum ki, Çin'de eğitim alan veya gelecekte eğitim alacak Azerbaycanlı öğrenciler ülkeye dönerek kazandıkları bilgi ve tecrübeyi gençlerimizle paylaşırlarsa, bu alanın gelişimine önemli katkı sağlayabilirler.
İnanıyorum ki, gelecekte ülkemizde yapay zeka üzerine yeni akademiler kurulacak, yeni perspektifler oluşacak. Eğitim sisteminde yeni müfredatlar hazırlanacak, bu yönde yeni dersler öğretilecek. Bütün bunlar Azerbaycan'ın yapay zeka alanındaki itibarının daha da artmasına katkıda bulunabilir.
Kardeş ülkemiz Türkiye'nin tecrübesi de bunu gösteriyor. Özellikle insansız hava araçları (İHA) ve savunma sanayisinde yapay zeka teknolojileri başarıyla kullanılıyor. Bu da yapay zekanın stratejik alanlarda ne kadar büyük önem taşıdığını gösteriyor.
Ben de gelecekte Azerbaycan'a dönerek kazandığım bilgi ve tecrübeyi gençlerle paylaşmak, bu alanın ülkemizde gelişimine kendi katkımı sunmak isterim."
Belirtmek gerekir ki, Tural Abdinli 2025 yılında düzenlenen "Yarının Bilim İnsanları" XIV Cumhuriyet Proje Yarışması'nda mühendislik alanında altın madalyaya layık görüldü.
Daha sonra takım arkadaşıyla birlikte hazırladığı "Açıklanabilir yapay zeka aracılığıyla orman yangınlarının tahmini" projesiyle ABD'de düzenlenen Regeneron ISEF 2025 uluslararası yarışmasında Sistem Yazılımı kategorisinde bronz madalya kazandı. Proje, Çek Cumhuriyeti'nin Prag şehrinde düzenlenen ISPEC 2025 uluslararası bilimsel konferansında yayınlandı. Daha sonra proje, Kazakistan'da düzenlenen "BDT için 100 fikir" adlı uluslararası etkinlikte Rusça olarak sunuldu.
