Rəqəmsal texnologiyaların həyatın bütün sahələrinə nüfuz etdiyi bir dövrdə məktəblərdə “rəqəmsal savadlılıq” artıq əlavə bacarıq deyil, əsas kompetensiya kimi qiymətləndirilir.
Rəqəmsal savadlılıq dedikdə yalnız kompüterdən istifadə bacarığı yox, informasiya axtarma, məlumatın doğruluğunu yoxlama, kiber təhlükəsizlik qaydalarını bilmək, onlayn etik davranış, media məzmununu təhlil etmək və rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz hərəkət etmək bacarıqları nəzərdə tutulur.
Bir çox ölkələr bu sahəni ayrıca fənn kimi, digərləri isə müxtəlif dərslərə inteqrasiya olunmuş formada kurikuluma daxil edib. Bəzi dövlətlərdə isə rəqəmsal savadlılıq artıq məcburi tədris komponentinə çevrilib.
AzEdu.az dünya ölkələrində rəqəmsal savalılıq dərslərinin necə keçirildiyini araşdırıb.
Avropada rəqəmsal təhsil sahəsində ən çox diqqət çəkən ölkələrdən biri Estoniyadır. Kiçik əraziyə və əhaliyə malik olmasına baxmayaraq, Estoniya uzun illərdir rəqəmsal dövlət modeli qurur və bu siyasət təhsil sisteminə də birbaşa təsir edib. Məktəblərdə proqramlaşdırma və rəqəmsal bacarıqlar ibtidai siniflərdən tədris olunur. Rəqəmsal savadlılıq dərsləri kurikulumun tərkib hissəsidir və şagirdlər yalnız texniki bacarıqlar deyil, həm də informasiya təhlükəsizliyi, məlumatların qorunması və onlayn davranış qaydaları barədə sistemli bilik əldə edirlər. Ölkənin təhsil strategiyası rəqəmsal bacarıqları gələcək əmək bazarının əsas tələbi kimi müəyyənləşdirir.
Skandinaviya ölkələri də bu istiqamətdə mühüm addımlar atıb. Finlandiyada rəqəmsal savadlılıq ayrıca fənn kimi deyil, bütün fənlərə inteqrasiya olunmuş formada kurikulumun tərkib hissəsidir. Bu yanaşma şagirdlərin texnologiyanı məqsəd yox, alət kimi istifadə etməsini hədəfləyir. Media savadlılığı, informasiya mənbələrinin təhlili və dezinformasiyanın tanınması məktəb proqramında xüsusi yer tutur. Finlandiya modelində əsas məqsəd şagirdləri təkcə istifadəçi deyil, düşünən və analiz edən rəqəmsal vətəndaş kimi formalaşdırmaqdır.
Asiyada isə Sinqapur rəqəmsal savadlılığı dövlət səviyyəsində strateji prioritet elan edib. Məktəblərdə “Digital Literacy Programme” çərçivəsində şagirdlər mərhələli şəkildə rəqəmsal bacarıqlar əldə edirlər. Kiber təhlükəsizlik, onlayn etik davranış və rəqəmsal vətəndaşlıq kurikulumun tərkib hissəsidir. Sinqapurun təhsil siyasəti rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı ilə birbaşa əlaqələndirilir və məktəblər bu strategiyanın əsas dayaqlarından biri hesab olunur.
Avropada rəqəmsal bacarıqların tətbiq olunduğu digər ölkə Böyük Britaniyadır. Burada “Computing” fənni 5 yaşdan etibarən tədris olunur və milli kurikulumun tərkib hissəsidir. Şagirdlər erkən yaşlardan alqoritmik düşüncə, proqramlaşdırma əsasları və rəqəmsal sistemlərin işləmə prinsipləri ilə tanış olurlar. Bu yanaşma texnologiya istehlakçısı deyil, yaradıcısı olan nəsil formalaşdırmağı hədəfləyir.
Cənubi Koreya da rəqəmsal təhsili önəmli istiqamətə çevirən ölkələr sırasındadır. Burada kodlaşdırma məktəb proqramına daxil edilib və rəqəmsal dərsliklər geniş tətbiq olunur. Son illərdə süni intellekt əsaslı tədris proqramları da mərhələli şəkildə tətbiq edilir. Dövlət strategiyası məktəblilərin gələcəyin texnologiyalarına uyğun bacarıqlarla yetişdirilməsini prioritet hesab edir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarında isə federal səviyyədə vahid rəqəmsal savadlılıq fənni yoxdur. Təhsil sistemi ştatlar üzrə tənzimləndiyi üçün yanaşmalar fərqlidir. Bununla belə, bir çox ştatlarda rəqəmsal və media savadlılığı kurikulumun tərkib hissəsi kimi tətbiq olunur. Xüsusilə kiber təhlükəsizlik və onlayn təhlükəsizlik mövzuları son illər daha geniş yer almağa başlayıb.
Beynəlxalq təşkilatlar da rəqəmsal savadlılığı əsas bacarıqlardan biri kimi müəyyənləşdirir. OECD və UNESCO tərəfindən hazırlanan çərçivə sənədlərində rəqəmsal bacarıqlar 21-ci əsr üçün əsas bilik və bacarıqlar sırasında xüsusi vurğulanır. Məktəblər yalnız akademik bilik verməklə kifayətlənməməli, şagirdləri informasiya bolluğu şəraitində düzgün seçim etməyə və təhlükəsiz davranmağa hazırlamalıdır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, rəqəmsal savadlılıq dərslərinin kurikulumda yer alması yalnız texnoloji inkişaf məsələsi deyil, həm də psixoloji və sosial təhlükəsizlik məsələsidir. Kiberbullinq, dezinformasiya, rəqəmsal asılılıq və məlumat təhlükəsizliyi kimi problemlərin artdığı bir şəraitdə məktəblərin bu sahədə sistemli tədris aparması artıq zərurət kimi qiymətləndirilir.
Beləliklə, dünya təcrübəsi göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə rəqəmsal savadlılıq ya ayrıca fənn, ya da bütün kurikuluma inteqrasiya olunmuş tərkib hissə kimi tətbiq edilir.
