Geçtiğimiz günlerde Milli Meclis'te yurt dışında eğitim almış mezunlarla ilgili bir dinleme yapılması teklif edildi. Şöyle ki, milletvekilinin sözlerine göre, binlerce genç yurt dışında eğitim alarak ülkeye geri döndü ve onların nerede çalıştığı, hangi sektörlerde faaliyet gösterdiği, ülkenin kalkınmasına nasıl katkı sağladığı ciddi bir şekilde analiz edilmelidir.
Mezunların devlet sektöründe ve bilimsel-eğitim kurumlarında daha aktif bir şekilde yer alması için hangi yapısal veya yasal değişikliklere ihtiyaç var?
Konuyla ilgili AzEdu.az'a açıklama yapan Bilim ve Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Kamu Konseyi üyesi Günay Əkbərova'nın sözlerine göre, dünyanın birçok ülkesinde yurt dışında eğitim almış mezunlara sadece “geri dönen gençler” olarak değil, stratejik insan sermayesi olarak yaklaşılmaktadır:
"Bizde ise hala temel tartışma onların nerede çalıştığından çok, neden sisteme tam ve verimli bir şekilde entegre olamadıkları üzerine kurulmalıdır.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, yurt dışında eğitim almış mezunlarla ilgili tek ve işlevsel bir veri tabanının olmaması ciddi bir boşluk yaratmaktadır. Kim nerede okudu, hangi uzmanlık ve becerilere sahip, şu anda hangi sektörde çalışıyor. Bu göstergeler sadece istatistik için değil, devletin insan kaynakları ve kalkınma politikası için temel bir araca dönüşmelidir. Birçok ülkede bu bilgiler temelinde devlet sektöründe, bilimsel-eğitim kurumlarında ve stratejik alanlarda planlı personel yerleştirmesi yapılmaktadır".
Yurt dışı eğitim programlarının planlanmasında ise temel sorun, bunların işgücü piyasasının gerçek ihtiyaçlarıyla tam olarak örtüşmemesidir:
"Bazen prestijli sayılan uzmanlık alanları seçilmekte, ancak ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlar gölgede kalmaktadır. Oysa dünya pratiğinde başarılı modeller uzun vadeli işgücü piyasası tahminlerine dayanmakta ve personel eksikliği beklenen alanlar önceden belirlenmektedir. Devlet siparişiyle yurt dışına gönderilen öğrenciler için geri döndükten sonra belirli bir sektör, bölge veya proje kapsamında gerçek faaliyet imkanları yaratılmaktadır. “Oku, dön ve kendi yolunu bul” yaklaşımı artık etkili kabul edilmemektedir.
Aynı zamanda, bu programların hazırlanmasına sadece devlet kurumları değil, yükseköğretim kurumları ve özel sektör de dahil edilmelidir. Hangi becerilerin pratikte işe yaradığı, hangi alanlarda personel ihtiyacının arttığı bizzat piyasanın kendisi tarafından daha doğru bir şekilde belirlenir. Bu işbirliği olmadığında, en iyi diplomalar bile gerçek etki gücünü kaybedebilir.
Sonuç olarak, yurt dışında eğitim almış mezunlar ülke için hazır ve değerli bir kaynaktır. Ancak bu kaynağın etkin bir şekilde işlemesi için doğru yapı, şeffaf mekanizmalar ve ihtiyaçlara uygun planlama şarttır. Aksi takdirde, büyük potansiyel sistem içinde kaybolup gider. Doğru kurulan model ise eğitimde kalitenin yükselmesine, bilimsel araştırmaların gelişmesine ve devlet yönetiminde yeni yaklaşımların oluşmasına gerçek ve ölçülebilir katkı sağlayabilir. Mesele gençlerin nerede çalıştığından çok, ülkenin onlara nerede ve nasıl yol açtığındadır".
