Son yıllarda ülkede eğitim alanının geliştirilmesi ve modern gereksinimlere uyarlanması amacıyla bir dizi önemli yasa kabul edilmiş ve mevcut mevzuatta değişiklikler yapılmıştır. Bu reformlar eğitimin kalitesinin artırılmasına, eşit fırsatların yaratılmasına, öğretmen ve öğrencilerin haklarının korunmasına yöneliktir. Kabul edilen yenilikler eğitim sisteminin daha esnek, şeffaf ve rekabetçi olmasına hizmet etmektedir.
Eğitimle ilgili son yıllarda yapılan başlıca yasa değişiklikleri nelerdir ve eğitim mevzuatında başka hangi değişikliklere ihtiyaç vardır?
Konuyla ilgili AzEdu.az'a açıklama yapan Milli Meclis Bilim ve Eğitim Komitesi üyesi, milletvekili Elnarə Akimova, son yıllarda Azerbaycan Milli Meclisi'nin eğitim alanındaki mevzuatı sürekli olarak iyileştirdiğini ve birçok stratejik değişiklik kabul ettiğini belirtti:
“Bu değişikliklerin temel amacı, eğitim sisteminin etkinliğini artırmak, öğrenci haklarını daha iyi korumak, sosyal adaleti sağlamak ve eğitimin uluslararası standartlara uyumunu hızlandırmaktır. Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev'in de belirttiği gibi, “Eğitim Hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu sık sık güncellenerek modern gereksinimlere uyarlanmakta, eğitim sistemindeki yeni zorluklara yanıt verilmesi sağlanmaktadır.
Milli Meclis'in yasama faaliyetlerinde son yılların önemli yeniliklerinden biri sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesidir. Buna göre, ilgili değişikliklerle ebeveynlerini kaybetmiş çocuklar, şehit ailelerinin üyeleri ve özel ihtiyaç sahibi kişiler, devlet bütçesi hesabına eğitim ücretlerinin ödenmesi hakkıyla donatılmıştır. Bu adım, eğitim alanında sosyal adaletin güçlendirilmesi ve eğitimin erişilebilirliğinin artırılması amacını taşımaktadır.
Bunun yanı sıra, 2025 yılı için kabul edilen yasa tasarıları çerçevesinde, işgalden kurtarılmış bölgelerde yaşayan ve mesleki eğitim kurumlarında eğitim alan kişilerin de eğitim ücretlerinin devlet bütçesi tarafından ödenmesi gibi yeni olumlu hususlar dahil edilmiştir. Bu, bölgelerin sosyo-ekonomik restorasyonu ve gençlerin eğitim fırsatlarının eşitliği açısından stratejik önem taşımaktadır”.
Eğitim mevzuatında öğrenci haklarının daha net bir şekilde belirlenmesi de ciddi şekilde ele alınan alanlardandır:
“Milli Meclis'in kabul ettiği değişikliklerde, lisans ve yüksek lisans seviyelerinde eğitim alanların uzmanlık ve eğitim şeklini değiştirme, eğitim kurumundan ayrılma veya geri dönme gibi haklarının düzenlenmesi yasayla yerini bulmuştur. Bununla birlikte, öğrencilerin akademik izin hakkının normatif esasları da mevzuatta netleştirilmiş olup, bu da öğrencilerin eğitim sürecindeki esnekliğini ve haklarının korunmasını güçlendirmektedir.
Uluslararası eğitim alanında da önemli yenilikler bulunmaktadır. Milli Meclis'in 2025 yılında kabul ettiği yeni “Eğitim Hakkında” kanunda, yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Azerbaycan'da yükseköğretim kurumu kurmasına imkan tanınmış ve yüksekokulların lisanslama süreçleri düzenlenmiştir; bu da ülkede yükseköğretim alanında uluslararası işbirliğini ve eğitim değişimini genişletmeye hizmet etmektedir.
Mesleki ve profesyonel eğitimin desteklenmesi için mevzuata yapılan eklemeler, mesleki eğitim kurumlarında eğitim alan kişilerin sosyal koruma mekanizmalarını güçlendirmekte ve eğitim ücretlerinin devlet tarafından ödenmesi prosedürlerini modernleştirmektedir. Bu tür değişiklikler, eğitimin farklı seviyelerinde kapsayıcılığı sağlamakla birlikte, işgücü piyasasının taleplerine uygun nitelikli elemanların yetiştirilmesini desteklemektedir”.
“Çocukların erken yaşlarda eğitim sürecine dahil edilmesi de mevzuatta öngörülen yenilikler arasındadır” diyen E. Akimova, sözlerine ekledi:
“Parlamento müzakeresinde olan değişiklik tasarıları çerçevesinde, okul öncesi eğitimin yeni formlarda - okul öncesi kurumların yanı sıra, topluluk temelli ve ek eğitim merkezlerinde de düzenlenmesi gibi girişimler öne sürülmüştür ki, bu da çocukların eğitim sürecine daha erken ve esnek bir şekilde entegrasyonunu sağlayabilir.
Gelecekte eğitim mevzuatında yapılması planlanan ek reformlar ise birkaç önemli alanı kapsamaktadır. Öncelikle, “Eğitim Hakkında” kanunun daha derinlemesine modernleştirilmesi zorunludur ki, bu da eğitimin içeriği, yönetim yapıları ve öğretim programlarının yeniden yapılandırılmasını öngörmektedir. Halihazırda genel eğitim ve okul öncesi eğitim alanları için ayrı yasa tasarılarının hazırlanması sürecindedir ki, bu da eğitim sisteminin yapılandırılmasını ve yönetim mekanizmalarının daha verimli bir şekilde oluşturulmasını hedeflemektedir.
Öğretmenlik mesleğinin statüsünün yükseltilmesi ve öğretmenlerin sertifikasyon mekanizmalarının yeni hukuki düzenlemesi de gelecekteki reformlar arasındadır. Bu adımlar öğretmenlerin mesleki gelişimini teşvik edecek ve öğretimin kalitesini artıracaktır. Eğitim mevzuatının dijitalleştirilmesi, uzaktan ve yenilikçi öğrenme metotlarının düzenlenmesi, ayrıca yapay zeka ve yeni teknolojilerle ilişkili normatif altyapının oluşturulması da gelecekte tartışılacak temel konulardandır.
Elde edilen yasal sonuçlar göstermektedir ki, Azerbaycan eğitim sisteminin modernleştirilmesi için ardışık adımlar atılmakta, sosyal kapsayıcılık, öğrenci hakları, uluslararası entegrasyon ve inovasyon gibi alanlarda yasal çerçeve genişletilmektedir. Gelecek reformlar ise bu işbirliğini daha da derinleştirmeyi ve eğitim sisteminin modern gereksinimlere uygun işlevselliğini artırmayı hedeflemektedir”.
