"Azerbaycan Cumhuriyeti'nin “Eğitim Hakkında” Kanunu'nda yükseköğretim kurumlarının türleri açıkça belirlenmiştir: üniversite, akademi ve enstitü. Kanuna göre, bu kavramların her birinin farklı bir işlevi ve misyonu vardır. Kanunda belirtildiği üzere, üniversite yükseköğretimin tüm seviyelerinde geniş spektrumlu uzmanlar yetiştiren, temel ve uygulamalı bilimsel araştırmalar yapan çok profilli önde gelen bir yükseköğretim kurumudur.
Akademi, belirli bir alanda uzmanlaşmış bir yüksekokul olarak faaliyet gösterir. Enstitü ise belirli uzmanlık alanlarında uzman yetiştiren ve esas olarak uygulamalı araştırmalar yapan bir yükseköğretim kurumu olarak öngörülmektedir".
Bu sözleri AzEdu.az'a Azerbaycan, Rusya ve Türkiye'nin iktisat bilimleri doktoru, profesör Zahid Məmmədov kaydetmiştir ki, ancak pratikte bu hukuki ayrımın neredeyse tamamen formal bir nitelik taşıdığı görülmektedir:
"Azerbaycan'da yükseköğretim kurumlarının büyük çoğunluğu üniversite statüsü almıştır. Sonuç olarak, kanunda öngörülen yapısal farklılıklar fiilen ortadan kalkmış, enstitü ve akademi kavramları ise formal terimlere dönüşmüştür. Aslında “üniversite” statüsü sadece bir isim meselesi değil, içerik ve sorumluluk meselesidir. Üniversite geniş bilimsel alanlara sahip olmalı, temel araştırmalar yapmalı, çeşitli fakülte ve bilimsel okulları bünyesinde barındırmalıdır. Eğer bir yüksekokul sadece bir veya birkaç dar uzmanlık alanında faaliyet gösteriyorsa, onu otomatik olarak üniversite adlandırmak kanunun ruhuna ve akademik mantığa uygun değildir.
Bu eğilimin birkaç olumsuz sonucu ortaya çıkmaktadır. Birincisi, yükseköğretim sisteminde kurumsal farklılıklar kaybolur. İkincisi, “üniversite” kavramının akademik ağırlığı zayıflar ve adın kendisi devalüe olur. Üçüncüsü ise yüksekokulların gelişim stratejisi isim üzerine kurulur, içerik üzerine değil.
Dünya deneyiminde üniversite statüsü ciddi kriterlerle belirlenir. Birçok ülkede üniversite olmak için geniş bilimsel alanlar, doktora programları, ciddi araştırma altyapısı ve uluslararası bilimsel faaliyetler talep edilir. Azerbaycan'da ise bazen enstitü seviyesinde faaliyet gösteren kurumların bile üniversite adlandırılması yükseköğretim sisteminin yapısal mantığını zayıflatmaktadır.
Eğer kanunda üniversite, akademi ve enstitü kavramları ayrıca belirlenmişse, bu ayrım gerçeklikte de işlemelidir. Aksi takdirde kanunda yazılan kavramlarla gerçek yükseköğretim sistemi arasında ciddi bir çelişki oluşur.
Basit bir soru ortaya çıkıyor: Eğer tüm yüksekokullar üniversite ise, peki o zaman üniversite kavramının farkı ve değeri nedir? Bu soruya cevap verilmeden yükseköğretim sisteminde kalite ve yapı hakkında ciddi reformlardan bahsetmek zor olacaktır".
