"Son yıllarda mezuniyet ve kabul sınavlarında değerlendirme mekanizmalarının iyileştirilmesiyle ilgili tartışmalar tamamen haklıdır".
Bu görüşü AzEdu.az'a Bilim ve Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Kamu Kurulu Başkan Yardımcısı Pərvanə Məmmədova belirtti.
Onun sözlerine göre, modern eğitimde temel amaç sadece bilgilerin kontrol edilmesi değil, öğrencinin düşünme sürecinin, analiz ve gerekçelendirme becerilerinin değerlendirilmesidir:
"Bu açıdan açık uçlu görevler özel bir önem taşımaktadır. Halihazırda sınavlarda kapalı uçlu test soruları ağırlıktadır. Bu format, objektiflik ve operasyonellik açısından etkilidir. Ancak, esas olarak olgusal bilgileri ve doğru cevabı seçme becerisini ölçer. Oysa modern çağda öğrenciden bilgiyi sadece ezberlemek değil, onu uygulamak, karşılaştırmak, sebep-sonuç ilişkileri kurmak ve kendi konumunu gerekçelendirmek talep edilmektedir.
Açık uçlu görevler, öğrencinin mantıksal ve analitik düşünme yeteneğini, fikrini yapılandırılmış ve tutarlı bir şekilde ifade etme becerisini, argüman oluşturma ve sonuç çıkarma yeterliliğini daha eksiksiz bir şekilde ortaya koyar. Aslında, modern eğitim yaklaşımı bilgiden çok yetkinliklerin, yani bilgi, beceri ve tutumun birliğinden oluşan yeterliliklerin geliştirilmesine odaklanmalıdır. Değerlendirme de bu yaklaşıma uygun olarak yapılandırılmalıdır".
Uluslararası deneyimler göstermektedir ki, gelişmiş ülkelerde değerlendirme sistemleri karma bir model üzerine kurulmakta ve açık uçlu görevler önemli bir yer tutmaktadır.
"Finlandiya'da mezuniyet sınavlarında analitik ve deneme tipi sorular yaygın olarak uygulanmaktadır. Büyük Britanya'da GCSE ve A-level sınavlarında yapılandırılmış yazılı cevaplar ana yer tutmaktadır. Almanya'da Abitur sınavları öğrencilerden analiz ve gerekçelendirme talep etmektedir. OECD çerçevesinde yapılan PISA değerlendirmesinde ise gerçek hayat durumlarına dayalı ve öğrencinin düşünme becerisini ölçen görevlerin payı artırılmaktadır. Bu yaklaşım, yüksek sonuçlar gösteren eğitim sistemlerinin sadece bilgi hacmini değil, düşünme kalitesini de değerlendirdiğini göstermektedir.
Ne yazık ki, eğitim sistemimizde ezberciliğin etkisi hala oldukça güçlüdür. Öğrenciler çoğu zaman gerçekleri ezberlemeye yönlendirilir, ancak onların bağımsız düşünme, argüman oluşturma ve alternatif görüşleri analiz etme becerileri sistematik bir şekilde geliştirilmez. Bunun sonucunda, öğrencilerimizin deneme yazma yeteneği de arzu edilen seviyede değildir. Fikri mantıksal bir sıra ile kurma, tez ileri sürme, argümanlarla gerekçelendirme ve sonuç çıkarma gibi becerilerin zayıf olması, öğretim sürecinde yazılı ifade ve eleştirel düşünmenin yeterince önceliklendirilmediğini göstermektedir. Sınav formatı esasen test odaklı olduğunda, öğretim süreci de mekanik hazırlık üzerine kurulur ve düşünme becerileri gölgede kalır.
Bu bağlamda öğretmenlerin rolü belirleyicidir. Öğretmenler daha proaktif olmalı, günlük derslerini eleştirel düşüncenin gelişimine yönelik bir metodoloji temelinde planlamalıdırlar. Derslerde açık sorular, tartışmalar, problem tabanlı görevler, metin analizi, deneme yazma alıştırmaları ve proje faaliyetleri daha geniş yer tutmalıdır. Sadece sınav modelini değiştirmek yeterli değildir. Sınıfta düşünme ve tartışma kültürü oluşturulmalıdır.
Sonuç olarak, açık uçlu görevlerin sayısı artırılmalıdır, ancak bu süreç aşamalı ve sistematik bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Değerlendirme kriterleri netleştirilmeli, öğretmen eğitimi güçlendirilmeli ve okulda eleştirel düşünme öncelikli bir yön haline getirilmelidir. Temel amaç sınavı zorlaştırmak değil, onu daha kaliteli ve beceri odaklı hale getirmek olmalıdır. Eğer amacımız analitik düşünen, gerekçelendirilmiş bir pozisyon belirtebilen ve küresel çağrılara cevap veren gençler yetiştirmekse, değerlendirme sistemi de bu vizyona uygun şekilde dönüştürülmelidir".
