Son yıllarda ülkemizde güncel konulardan biri de yüksek lisans eğitimidir. Şöyle ki, toplumumuzda birçok kişi yüksek lisans yapmanın zaman kaybı olduğunu düşünmektedir. Çünkü lisans eğitiminden hiç de farklı değildir. Fikirler, elbette, çeşitlidir. Birçok kişi ise bu fikirle aynı görüşte değildir.
Ancak gerçekte yüksek lisansa başvuranların sayısında her yıl cüzi de olsa artış gözlemlenmektedir. Nitekim 15 Şubat'ta yüksek lisansın birinci denemesi için sınav yapılacaktır.
Devlet Sınav Merkezi'nin 2024-2025 eğitim-öğretim yılı için hazırladığı “Abituriyent 12” dergisinde yüksek lisans seviyesi kabul planı ile ilgili bilgiler yer almıştır. Dergide, en çok kabul plan yerinin Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi'ne (UNEC) ayrıldığı belirtilmektedir - 2480 yer.
Plan yerlerinin sayısına göre sonraki sıralarda Azerbaycan Teknik Üniversitesi (2063 yer), Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi (1502 yer), Bakü Devlet Üniversitesi (1436 yer) ve Azerbaycan Mimarlık ve İnşaat Üniversitesi (1077 yer) yer almıştır.
Genel olarak yükseköğretim kurumlarının yüksek lisans seviyesine geçen yıl 15.902 plan yeri ayrılmıştır. Bu yerlerin 10.994'ü (69 faiz) Azerbaycan bölümü içindir. 7601 yer (47,8 faiz) ise yarışma için öngörülmüştür.
Devlet siparişi esasında kabul yapılan yerlerin sayısı 4065'tir ki, bu da genel kabul planının 40,5 faizini oluşturmaktadır. Devlet siparişi yerlerinin 1691'i (41,6 faiz) eğitim uzmanlıklarına, 680'i (16,7 faiz) ise sağlık uzmanlıklarına ayrılmıştır.
Buna ek olarak, Azerbaycan bölümü plan yerlerinin oranı geçen yıla göre 66,39 faizden 69,05 faize yükselmiştir. Rus bölümünün payı 5,55 faizden 4,78 faize, her iki bölüm için ortak yarışma yerlerinin payı ise 28,06 faizden 26,17 faize kadar azalmıştır.
Bilindiği üzere, ülkemizde birçok üniversitede yüksek lisans eğitimi mevcuttur. Ancak hepsinde eğitim aynı seviyede değildir.
AzEdu.az bu nedenle Azerbaycan üniversiteleri arasında en iyi yüksek lisans eğitimi veren yükseköğretim kurumları hakkında uzmanlarla görüşmüştür.
Felsefe doktoru, Azerbaycan Genç Bilim İnsanı, Doktora Öğrencisi ve Yüksek Lisans Öğrencileri Derneği Başkanı, İlqar Orucov'un görüşüne göre, uzmanlık alanlarına göre en iyi yüksek lisans eğitimi veren yükseköğretim kurumları şunlardır:
"Azerbaycan'da yüksek lisans düzeyinde eğitim kalitesinden bahsederken, eğitimin kalitesini ayırt eden önemli göstergelere dikkat etmemiz gerektiğini düşünüyorum. Yani yükseköğretim kurumlarını hem uluslararası sıralamalardaki konumlarına, hem de belirli uzmanlık alanlarındaki iş piyasasındaki itibarlarına göre değerlendirmek yaklaşımımızı daha objektif kılmaktadır. Azerbaycan'da, elbette, yüksek lisans düzeyinde kaliteli eğitimiyle öne çıkan üniversiteler mevcuttur:
Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi ekonomi ve işletme alanında ülkenin lider üniversitesidir. Burada 19 uzmanlık alanında, aynı zamanda 56 uzmanlaşma alanında kabul yapılmaktadır. UNEC İşletme Okulu MBA programında ülkede birinci sırada yer almakta ve uluslararası sıralamalarda 56. sırada bulunmaktadır. Üniversitede çift diploma programları mevcuttur ve en önemli noktalardan biri de mezunların istihdam seviyesidir ki, bu gösterge 89 faizden bir miktar yüksektir.
Aynı zamanda Bakü Devlet Üniversitesi temel bilimler, hukuk ve beşeri bilimler alanında en güçlü altyapıya sahip yükseköğretim kurumlarından biridir. Bunun temel nedenlerinden biri üniversitenin zengin tarihi ve oluşmuş bilimsel gelenekleridir. Uzun süre ülkede “üniversite” kavramı Bakü Devlet Üniversitesi ile ilişkilendirilmekteydi. Üniversitenin kuruluşu ve tarihi, burada temel bilimler, hukuk ve beşeri bilimler alanında güçlü bir bilimsel altyapının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu yönlerde üniversitenin göstergelerinin yüksek olduğu ve çift diploma programlarının da uygulandığı belirtilebilir.
Bir sonraki üniversite olarak ADA Üniversitesi'ni değerlendirirdim. Burada uluslararası standartlara uygun eğitim ve İngilizce konuşulan bir ortam mevcuttur. Üniversitenin uluslararası işbirliği, çift diploma programları ve eğitim süresince öğrenciler için oluşturulan staj imkanları oldukça önemlidir. Özellikle devlet yönetimi, diplomasi ve uluslararası ilişkiler alanındaki yüksek lisans programları açısından en prestijli üniversitelerden biri olarak kabul edilebilir.
Dördüncü üniversite olarak Bakü Yüksek Petrol Okulu belirtilebilir. SOCAR ve uluslararası enerji şirketleriyle sıkı işbirliği sonucunda mezunların istihdam oranı oldukça yüksektir. Burada otomasyon, petrol-gaz mühendisliği ve yenilenebilir enerji alanlarında kaliteli yüksek lisans eğitimi verilmektedir.
Aynı zamanda Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi'nde de bu yönlerde oldukça iyi imkanlar sunulmaktadır. Yüksek lisans eğitimi, bildiğimiz gibi, sadece öğretimle sınırlı kalmamalı, aynı zamanda bilimsel araştırma için güçlü bir altyapı - laboratuvarlar, araştırma ortamı ve teknik imkanlar - olmalıdır. Bunlar oldukça önemli faktörlerdir.
İş piyasasıyla bağlantı, araştırma ortamı, kaliteli eğitim, çift diploma programları, uluslararası işbirliği ve mezunların istihdam oranı gibi göstergeleri dikkate alarak, adını saydığım üniversitelerin gerçekten de seçkin yükseköğretim kurumları olduğunu düşünüyorum.
Yani temel bilimler ve hukuk alanında yüksek lisans düzeyinde kaliteli eğitim denildiğinde Bakü Devlet Üniversitesi'ni, diplomasi ve uluslararası yönetim alanında ADA Üniversitesi'ni, işletme ve finans uzmanlıkları alanında Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi'ni, mühendislik alanlarında ise Bakü Yüksek Petrol Okulu'nu ve Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi'ni iyi örnekler olarak ayırt etmek mümkündür"- diye görüşmecimiz belirtmiştir.
AzEdu.az'a konuyla ilgili Bilim ve Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Kamu Şurası'nın katibi İngilizce öğretmeni Günay Əkbərova konuşmuştur.
O, yüksek lisans için “en iyi üniversite” kavramının herkes için aynı olmadığını belirtmiştir:
"Bu soruya cevap verirken bir noktayı özellikle vurgulamak isterim: yüksek lisans düzeyinde eğitimin kalitesi sadece üniversitenin adından değil, programın içeriği, akademik kadro, araştırma ortamı ve öğrencinin kendi motivasyonundan çok fazla etkilenir. Bu nedenle herhangi bir yükseköğretim kurumunu “en iyi”, diğerini ise “zayıf” olarak sunmak doğru olmaz. Bununla birlikte, Azerbaycan'da yüksek lisans eğitiminde kalitesiyle öne çıkan ve toplumda oluşmuş akademik itibarı olan yükseköğretim kurumları bulunmaktadır.
Başkent üniversiteleri arasında geleneksel olarak Bakü Devlet Üniversitesi, Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi, Azerbaycan Teknik Üniversitesi, Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi, Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi yüksek lisans seviyesinde hem bilimsel-araştırma odaklı, hem de pratik becerilere dayalı programları ile tanınır. Bu üniversitelerde bilimsel danışmanlık sistemi, uluslararası işbirlikleri ve akademik ortam yüksek lisans öğrencisinin gelişimi için gerçek imkanlar yaratmaktadır".
Üniversite adları yol açar, ama yolu giden yine de öğrencinin kendisidir:
"Aynı zamanda, bölge üniversitelerinin rolü son yıllarda özellikle güçlenmiştir ve bunu açıkça belirtmek gerekir. Örneğin, Karabağ Üniversitesi yeni kurulmasına rağmen modern yaklaşım, yenilenen programlar ve motivasyonlu akademik kadrosuyla dikkat çekmektedir. Mingaçevir Devlet Üniversitesi bölgesel gelişimle uyumlu yüksek lisans programları ve uygulamalı araştırmalarıyla öne çıkmaktadır. Sumgayıt Devlet Üniversitesi ise sanayi, eğitim ve sosyal alanlarda yüksek lisans programlarını kademeli olarak güçlendiren yükseköğretim kurumlarındandır. Bunun yanı sıra, Gence Devlet Üniversitesi, Lenkeran Devlet Üniversitesi, Nahçıvan Devlet Üniversitesi de yüksek lisans eğitiminde kendi alanlarında ciddi potansiyele sahiptir.
Son olarak samimi bir şekilde söyleyeyim: yüksek lisans için “en iyi üniversite” kavramı herkes için aynı değildir. Kimisi için güçlü bir bilimsel okul önemlidir, kimisi için pratik bilgi, kimisi için ise bölgede okuyup gerçek bir etki yaratmak. Esas olan – seçilen programın kalitesi, bilimsel danışmanın seviyesi ve öğrencinin bu süreci ne kadar ciddiye almasıdır. Üniversite adları yol açar, ama yolu giden yine de öğrencinin kendisidir".
