Son yıllarda küresel ölçekte küçük yaştakilerin sosyal ağları kullanmasının psikolojik, sosyal ve güvenlik açısından yarattığı riskler geniş bir tartışma konusu haline gelmiştir. Birçok ülke, bu risklerin önlenmesi amacıyla normatif-hukuki mekanizmalar uygulayarak yaş sınırlamaları ve kurumsal denetim biçimleri belirlemiştir. Bu uluslararası eğilim, ulusal hukuk sistemlerinde benzer düzenlemelerin olasılığı meselesini güncel hale getirmektedir.
Merak konusu, bu yasak Azerbaycan'da ne zaman uygulanabilir?
Konuyla ilgili olarak AzEdu.az'a açıklama yapan Milli Meclis Bilim ve Eğitim Komitesi üyesi, milletvekili Vasif Qafarov, uluslararası tecrübenin Azerbaycan için de güncel olduğunu ve ulusal hukuk sisteminde benzer düzenlemelerin uygulanması imkanlarının gündeme geldiğini belirtmiştir:
“Azerbaycan'da küçük yaştakilerin sosyal ağları kullanmasının kısıtlanması hukuki açıdan genel olarak gerçekçi görünmektedir. Mevcut mevzuatta çocuk haklarının korunması, bilgi güvenliği, kişisel verilerin korunması ve zararlı bilgilerin önlenmesi gibi ilkeler mevcuttur. Bu durum, bu yönde normatif mekanizmaların gerekçelendirilmesine olanak sağlamaktadır.
Ancak bu tür kısıtlamaların uygulanması sadece yasanın kabul edilmesiyle sona ermemektedir. Bunun pratik olarak hayata geçirilmesi için ciddi teknik ve kurumsal mekanizmalar gerekmektedir. En büyük zorluk, yaşın nasıl doğrulanacağı meselesidir. Sosyal ağlarda gerçek yaşın doğrulanması için e-devlet entegrasyonu, mobil operatörler aracılığıyla onay veya platformların kendi sistemleriyle uyumlu özel modeller gereklidir. Aynı zamanda, Instagram, TikTok, YouTube ve diğer küresel platformlar yerel mevzuata hemen uyum sağlayamayabilir, bu da normun uygulanmasını zorlaştırmaktadır."
VPN ve alternatif erişim yolları küçük yaştakilerin yasağı aşmasına olanak tanıyabilir, bu nedenle “tam yasak” modeli pratik açıdan zayıf bir etki verebilir:
“Bu nedenle Azerbaycan'da uluslararası tecrübeye uygun en gerçekçi yaklaşım tam yasak değil, aşamalı ve dengeli bir düzenleme olabilir. Bu modelde 13 yaş altı kişiler için sosyal ağlara erişimin kısıtlanması, 13-16 yaş aralığında ebeveyn rızası mekanizmasının uygulanması ve 16 yaş üstü kişiler için serbest kullanım imkanının korunması öngörülmektedir.
Paralel olarak, okul ortamında sosyal ağlara ve telefon kullanımına ilişkin kısıtlamaların uygulanması daha hızlı ve etkili olabilir. Bu hem teknik açıdan kolaydır hem de eğitim ortamının korunması amacıyla gerekçelendirilebilir. Diğer önemli bir yön ise platformlara yükümlülükler getirilmesidir. Devlet bu çerçevede küçük yaştakilere yönelik reklamların kısıtlanmasını, tehlikeli içeriklerin engellenmesini, çocuk hesabı rejiminin standartlaştırılmasını ve hesap verebilirlik mekanizmalarının uygulanmasını talep edebilir."
Azerbaycan'da bu tür normatif tedbirlerin aşamalı olarak hayata geçirilmesi mümkündür:
"En gerçekçi ihtimal, önümüzdeki 1-3 yıl içinde yumuşak kısıtlamalar, bilgilendirme tedbirleri, okullarda kullanım kuralları ve ebeveyn denetimi mekanizmalarının daha ön plana çıkmasıdır. Daha ciddi hukuki düzenlemeler, yani yaş sınırının kanunla belirlenmesi, platformlara hukuki yükümlülüklerin getirilmesi ve idari sorumluluk mekanizmalarının oluşturulması ise 3-5 yıl aralığında mümkün görünmektedir. Tam ve katı yasak modeli ancak geniş teknik altyapı, yaş doğrulama sistemi ve platformlarla gerçek entegrasyon oluşturulduğunda mümkün olacak ki, bu da en az 5 yıl sonra gündeme gelebilecek uzun vadeli bir senaryodur."
