Modern dönemde müzik ve görsel medya gençlerin hayatında önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle rap müziği son yıllarda çocuklar ve ergenler arasında büyük popülerlik kazanmıştır. Ancak bazı şarkı sözlerinde etik dışı ifadeler, agresif dil ve riskli davranışların normalleştirilmesi gözlemlenmektedir. Aynı zamanda, kriminal ve mafya temalı diziler de gençlerin dikkatini çekmektedir.
Bu dizilerde şiddet, güç gösterisi ve kanun dışı eylemler bazen kahramanlık veya haklı davranış olarak sunulmaktadır. Sonuç olarak, gençler için gerçek hayattaki davranış kriterlerinin oluşumu süreci karmaşıklaşmakta ve sosyal değerler ile etik normlar hakkında karışık mesajlar alabilmektedirler.
Ebeveynler bu gibi durumlarda çocuğu sert yasaklarla kısıtlamakla, onu bilinçlendirerek doğru seçim yapmaya yönlendirmek arasında nasıl sağlıklı bir denge kurabilirler? Hangi yaklaşım çocuğun psikolojik gelişimi açısından daha etkilidir?
AzEdu.az konuyla ilgili psikolog Nizami Orucov ile konuştu.
O, agresif dil ve riskli davranışların normalleştirildiği içeriklerin çocuğun duygusal hassasiyetini azaltabileceğini ve saldırganlığı bir kendini ifade biçimi olarak kabul etmesine neden olabileceğini belirtmiştir:
"Çocuklar ve ergenler gelişim aşamasında oldukları için dinledikleri müzik ve izledikleri içerik onların değer sistemine doğrudan etki eder. Agresif dil, etik dışı ifadeler ve riskli davranışların normalleştirildiği rap müziğinin uzun süreli ve kontrolsüz dinlenmesi, çocuğun duygusal hassasiyetini azaltabilir, saldırganlığı kendini ifade biçimi olarak kabul etmesine ve dili daha sert bir üslupla kullanmasına neden olabilir. Özellikle eleştirel düşünme becerisi henüz tam olarak gelişmemiş yaşlarda çocuk bu mesajları süzgeçten geçirmeden benimser.
Böyle durumlarda uygulanan sert yasaklar genellikle ters etki yaratır; yasak ilgiyi artırır ve çocuğun ebeveyninden gizli bir şekilde o içeriğe yönelmesine yol açar. Daha sağlıklı yaklaşım ise bilinçlendirmedir. Ebeveyn, çocuğuyla dinlediği müzik ve duyduğu sözler hakkında açıkça konuşmalı, oradaki mesajları birlikte tartışmalıdır. Amaç çocuğa "bu yasaktır" demek değil, ona "bu mesaj ne anlama geliyor ve gerçek hayatta bunun sonucu ne olabilir?" sorusu etrafında düşünmeyi öğretmektir. Bu yaklaşım çocuğun kişisel "iç süzgecinin" oluşmasına yardımcı olur".
Şiddetin kahramanlaştırılması çocuklarda güç anlayışını çarpıtır: çocuk saygıyı korkuyla, gücü ise fiziksel baskıyla özdeşleştirmeye başlar.
"Kriminal ve mafya temalı dizilerde şiddetin, ayrıca kanun dışı davranışların kahramanlaştırılması çocuklarda güç ve adalet anlayışlarını çarpıtabilir. Bu durumda çocuk gücü fiziksel şiddetle, saygıyı ise korku yaratmakla özdeşleştirmeye başlar. Özellikle kimlik arayışında olan ergenler için bu tür karakterler oldukça çekici görünebilir.
Ebeveynler bu riskleri en aza indirmek için dizi seçimine yaş sınırlamalarına uygun yaklaşmalı, içeriği önceden gözden geçirmeli ve imkan dahilinde çocuklarıyla birlikte izlemelidirler. İzleme sürecinden sonra konu ve karakterler hakkında sohbet açmak, bu davranışların gerçek hayattaki sonuçlarını açıklamak önemlidir. Ebeveyn kontrolü yasak şeklinde değil, eşlik etme ve yönlendirme şeklinde kurulduğunda, çocuğun psikolojik gelişimi için daha sağlıklı ve koruyucu bir süzgeç rolü oynar".
