Azerbaycan'da 2 milyon 730 bin çocuğun sadece yüzde 40'ının okul öncesi eğitim kurumlarına (çocuk yuvalarına) erişimi bulunmaktadır. Bu görüşü Milli Meclis İnsan Hakları Komitesi Başkanı Zahid Oruc, “Çocuk Hakları Hakkında” yeni yasa tasarısının görüşmeleri sırasında dile getirdi.
Merak uyandırıcıdır, anaokuluna giden çocukların oranının düşük olmasının temel nedenleri nelerdir?
AzEdu.az'a konuyla ilgili okul öncesi eğitim uzmanı Halide Musayeva konuştu.
Onun sözlerine göre, temel sorunlardan biri, okul öncesi eğitim kurumlarının inşasıyla ilgili mevcut mevzuatta belirlenen standartların aşırı derecede katı olmasıdır:
“Zahid Oruc'un çocuk haklarıyla ilgili konuşmasına rağmen, konuya Azerbaycan Cumhuriyeti'nin mevcut imkanları göz önünde bulundurularak yaklaşmak önemlidir. Bilindiği üzere, halihazırda ülkede faaliyet gösteren yaklaşık 1370 çocuk yuvası, çocukların toplamda sadece yüzde 16-17'sini kapsayabilmektedir. Yeni inşa edilen anaokulları ve özel kurumlar da dikkate alındığında bu oran maksimum yüzde 20'ye ulaşmaktadır.
Geri kalan çocuklar ise esasen alternatif okul öncesi eğitim formları ve ev ortamında yürütülen hazırlık programları aracılığıyla kapsanmakta olup, bu da yaklaşık yüzde 36-38'ini oluşturmaktadır. Oysa stratejik hedeflere göre, okul öncesi eğitime katılım seviyesinin 2030 yılına kadar yüzde 90'a çıkarılması öngörülmektedir. Görüldüğü üzere, bu alanda ciddi zorluklar mevcuttur.
Bu standartlar büyük alanlar gerektirmekte olup, özellikle büyük ve yoğun nüfuslu şehirlerde arazi yetersizliği koşullarında bu durum süreci daha da zorlaştırmaktadır. Buna rağmen, mevzuatta henüz herhangi bir yumuşatıcı değişiklik yapılmamıştır”.
Hem Bakü'de hem de bölgelerde faaliyet gösteren birçok çocuk yuvası kapsamlı onarıma ihtiyaç duymaktadır:
“Bu nedenle, şu anda ana umut alternatif modellere yönelmektedir. İki vardiyalı eğitim, okula hazırlık grupları, gündüz bakım merkezleri ve diğer alternatif formlar aracılığıyla çocukların okul öncesi eğitime katılım seviyesinin artırılması mümkün kabul edilmektedir. Bakanlık son yıllarda bu yönde çeşitli girişimlerde bulunsa da, talep edilen mali kaynakların büyüklüğü süreci yavaşlatmaktadır.
Karabağ'da yeni okul ve çocuk yuvalarının inşası, kaynakların belirli ölçüde bu yöne kaymasına neden olmuştur. Bu faktör genel sürece belirli bir etki gösterse de, bölgelerde anaokullarının tam işler duruma getirilmesi gelecekte kapsama oranının artmasına olanak sağlayabilir. Karabağ çatışması döneminde zorunlu göçmen ailelerinin bir kısmı çocuk yuvalarına geçici olarak yerleştirilmiştir. Sonraki yıllarda bu ailelerin bir kısmı yeni konut binalarına taşınsa da, hala anaokullarında ikamet eden aileler mevcuttur. Bu ailelerin aşamalı olarak kendi daimi ikamet yerlerine taşınması, anaokullarında ek yerlerin açılmasına olanak sağlayabilir”.
Vaktiyle 80'den fazla büyük kapasiteli çocuk yuvasının özelleştirilmesi ve sonradan faaliyet yönünün değiştirilmesi de okul öncesi eğitimin kapsama seviyesine olumsuz etki etmiştir:
“Elektron kayıt sistemi aracılığıyla anaokuluna kabul edilen çocukların sayısı belirli ölçüde takip edilebilmektedir. Ancak nedenler hakkında uzun uzadıya konuşulabilir. Konuya çocuk haklarının korunması prizmasından yaklaşırsak, ideal durumda her çocuk okul öncesi eğitime dahil edilmeli ve bu aşamayı tamamladıktan sonra bir sonraki eğitim kademesine geçmelidir. Ne yazık ki, şu anda bu tam olarak mümkün değildir.
Bu kurumların bir kısmı lisanslandırılmadığı veya resmi kayıttan geçmediği için devlet tarafından tam olarak denetlenememektedir. Bu da genel tablonun doğru bir şekilde değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır”.
Gelecekte mevzuatta yapılacak değişiklikler bu alandaki durumu iyileştirebilir:
“Eğitim ve gelişim odaklı merkezlerin de çocukların resmi kaydını tutması şartının getirilmesi beklenmektedir. Bu durumda, okul öncesi eğitime dahil olan çocukların gerçek sayısı daha doğru belirlenebilir ve genel kapsama oranları artırılabilir”.
