Bilim ve Eğitim Bakanlığı tarafından öne sürülen tam zamanlı öğretmen modeli, genel eğitim sisteminde yürütülen reformların önemli yönlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Model, yalnızca öğretmenlerin iş yükünün yeniden düzenlenmesini değil, aynı zamanda eğitimin kalitesinin artırılmasını, öğretmenlik mesleğinin sosyal güvencesinin güçlendirilmesini ve okullarda kurumsal sürdürülebilirliğin oluşturulmasını hedeflemektedir.
Mevcut kurumsal imkanlar göz önüne alındığında, tam zamanlı öğretmen modelinin uygulanması hangi zaman çerçevesinde gerçekçi görünmektedir?
Konuyla ilgili olarak AzEdu.az'a açıklama yapan Bilim ve Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Kamu Şurası üyesi Rasif Dünyamalıyev, bakanlık tarafından öne sürülen tam zamanlı öğretmen modelinin genel eğitim sisteminde yürütülen reformların stratejik yönlerinden biri olarak öne çıkabileceğini belirtti:
“Model, yalnızca öğretmenlerin iş yükünün düzenlenmesini değil, aynı zamanda eğitimin kalitesinin yükseltilmesini, öğretmenlik mesleğinin sosyal güvencesinin güçlendirilmesini ve okullarda kurumsal sürdürülebilirliğin oluşturulmasını hedeflemektedir. Başarısı ise mevcut kurumsal gerçekliklerle uyumdan, aşamalı uygulamadan, ayrıca okulların yönetim, altyapı ve insan kaynakları açısından hazırlık düzeyinden doğrudan etkilenmektedir.
Mevcut imkanlar göz önüne alındığında, ülke genelinde kısa sürede tam uygulama gerçekçi görünmemektedir. Rasyonel yaklaşım, aşamalı kurumsal dönüşüm stratejisidir. Kısa vadeli aşamada (2025-2026 yılları) modelin seçilmiş şehir okullarında pilot uygulaması mümkündür. Bu aşama, normatif çerçevenin test edilmesi ve yönetim mekanizmalarının doğrulanması açısından önemlidir. Orta vadeli perspektifte (2027-2029 yılları) uygulama alanının genişleyeceği, öğrenci yoğunluğu yüksek olan okullarda öğretmen yükünün ve ders dışı pedagojik fonksiyonların sistematik bir şekilde düzenleneceği beklenmektedir. Uzun vadeli perspektifte ise (2030 yılından sonra) model, mali, hukuki ve kurumsal açıdan sürdürülebilir bir sisteme dönüşebilir”.
Mevcut aşamada okullar ve yerel eğitim yönetim yapıları, modelin tam uygulaması için orta düzeyde hazırdır:
“Okullarda stratejik planlama kültürünün zayıflığı, müdürlerin idari rolünün baskın olması ve ders dışı faaliyetlerin sistemsizliği kurumsal bir boşluk yaratmaktadır. Öğretmen kadrosu ise parçalanmış durumdadır: genç öğretmenler modele daha açık yaklaşsalar da, deneyimli öğretmenler bunu ek bir denetim ve fonksiyonel yük olarak algılayabilirler. Okul altyapısı esasen "derse gir, dersten çık" prensibi üzerine kurulduğundan, öğretmenlerin tam iş günü boyunca çeşitli pedagojik fonksiyonları yerine getirmesi için fonksiyonel bir ortam eksiktir. Bu açıdan, fonksiyonel olarak yeniden düzenlenmiş çalışma alanlarının, metodik işbirliği mekanlarının, bireysel mentorluk odalarının ve kaynak merkezlerinin oluşturulması zorunludur.
Tam zamanlı modelin uygulanması, öğretmenlerin özel ders verme imkanlarını kısıtlayabilir ki bu da uzun yıllardır ek gelir ve sosyal güvence kaynağı olarak kullanılan mekanizmanın yerine geçmesi anlamına gelmektedir. Sorunun çözümü özel dersin kendisiyle değil, onun ortaya çıkış nedenleriyle ilgilidir. Okul içi bireysel çalışmanın zayıflığı, veli güvensizliği ve maaş seviyesi temel faktörler arasındadır. Önerilen çözüm mekanizmaları arasında okul içi denetimli ek dersler, akademik pekiştirme programları, mentorluk ve ek fonksiyonlar için ödeme sistemleri yer almaktadır. Geçiş döneminin 2-3 yıllık aşaması ise sosyal kabulün artırılması açısından önemli kabul edilmektedir”.
Tam zamanlı öğretmen modeli, okulun toplumsal itibarının yükseltilmesinde stratejik bir araç olarak öne çıkabilir:
“Öğretmenin ders dışı zamanını öğrenciyle bireysel çalışmaya, zayıf sonuçların analizine ve veliyle işbirliğine yöneltmesi, okulun fonksiyonel değerini artırır. Model, öğretmenin okula bağlılığını güçlendirerek kurumsal hafızanın oluşmasına, takım kültürünün gelişimine ve okulun "kişilerden bağımsız bir sistem" olarak algılanmasına zemin hazırlar. Bu ise uzun vadeli itibar ve toplumsal güven için temel bir şarttır.
Tam zamanlı öğretmen modeli, Azerbaycan'da genel eğitimin kalitesinin artırılması, öğretmenlerin sosyal ve profesyonel konumunun güçlendirilmesi, ayrıca okulun kurumsal sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından gerçek bir potansiyele sahiptir. Başarılı uygulama, aşamalı kurumsal dönüşüm, altyapıya uyum, öğretmenlerin sosyal güvencesinin düzenlenmesi ve veli güveninin güçlendirilmesi ile mümkündür. Sonuç olarak oluşabilecek yaklaşım şöyledir: "İyi okul - güçlü, istikrarlı ve okula bağlı öğretmen ekibi olan okuldur". Bu ise genel eğitim sisteminde okulun itibarının yeniden tesisi ve uzun vadeli kurumsal güvenin temelini oluşturmaktadır”.
