Ali təhsil sistemində bəzi ixtisasların çoxsaylı universitetlərdə paralel şəkildə tədris olunması əvəzinə, onları ayrıca ixtisaslaşmış institutlarda mərkəzləşdirmək məsələsi struktur islahatları kontekstində aktuallıq kəsb edir. Bu yanaşma resursların daha səmərəli bölüşdürülməsi, akademik heyət və infrastrukturun ixtisaslaşmış mühitdə cəmləşdirilməsi, tədris və tədqiqat keyfiyyətinin yüksəldilməsi, eləcə də əmək bazarının tələblərinə uyğun kadr hazırlığının təmin olunması baxımından əsaslandırıla bilər.
Digər tərəfdən, ixtisasların universitetlərin strukturundan çıxarılması onların multidissiplinar mühitinə və akademik müxtəlifliyinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan məsələ yalnız inzibati dəyişiklik deyil, həm də ali təhsil modelinin konseptual seçimi kimi qiymətləndirilməlidir.
Buna görə də sual qalır: bəzi ixtisasların ali məktəblərdə deyil, ayrıca ixtisaslaşmış institutlarda tədris olunması ali təhsilin keyfiyyətinin və resurs səmərəliliyinin artırılması baxımından daha məqsədəuyğun ola bilərmi?
Mövzu ilə bağlı AzEdu.az-a açıqlama verən Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədr müavini, deputat Fariz İsmayılzadənin sözlərinə görə, burada müxtəlif yanaşmalar və beynəlxalq praktikalar mövcuddur:
"Lakin qeyd etmək lazımdır ki, müasir dövrdə multidissiplinar ixtisaslar daha da aktuallaşır. Elm, innovasiya və tərəqqi məhz müxtəlif sahələrin və disiplinlərin bir araya gələrək ortaq məqsəd naminə çalışdığı zaman daha sürətlə inkişaf edir; nəticədə ya innovativ məhsul, ya da yüksək keyfiyyətli kadr formalaşır.
Son illər ikili diplom və ikili ixtisas proqramlarının populyarlaşması da bunun göstəricisidir. Azərbaycana gəldikdə isə, təklif olunan struktur islahatları əvəzinə universitetlərə daha geniş muxtariyyət verilməsinin tərəfdarıyam. Ali təhsil müəssisələri əmək bazarının tələblərinə uyğun olaraq daha müasir ixtisaslar müəyyənləşdirməli və daha çevik fəaliyyət göstərə bilməlidirlər. Bazar sürətlə dəyişdiyi üçün ixtisaslar da yenilənməli, universitetlər müasir dövrün çağırışlarına uyğun elastik və dinamik şəkildə inkişaf etməlidir".
Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin üzvü, deputat Vasif Qafarov qeyd edib ki, bəzi ixtisasların çoxsaylı universitetlərdə paralel şəkildə tədris olunması əvəzinə ayrıca ixtisaslaşmış institutlarda mərkəzləşdirilməsi, ali təhsildə resursların daha səmərəli bölüşdürülməsi baxımından məqsədəuyğun hesab oluna bilər:
"Çünki bu halda eyni ixtisas üzrə laboratoriya, avadanlıq, maliyyə və akademik heyət müxtəlif yerlərdə parçalanmır, əksinə, daha güclü və fokuslanmış bir akademik mühitdə cəmlənir. Belə bir yanaşma xüsusilə bahalı infrastruktur tələb edən və dar ixtisaslaşmaya ehtiyac duyan sahələrdə tədris və tədqiqat keyfiyyətinin yüksəlməsinə, güclü elmi məktəblərin formalaşmasına və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının artmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, ixtisaslaşmış institut modeli əmək bazarının tələblərinə daha yaxın olmaq, sektorla daha sıx əməkdaşlıq qurmaq və praktik bacarıqların inkişafını gücləndirmək baxımından üstünlük verə bilər.
Bununla yanaşı, ixtisasların universitetlərin strukturundan çıxarılması onların əsas üstünlüklərindən biri olan multidissiplinar mühitə və akademik müxtəlifliyə mənfi təsir göstərə bilər. Müasir dünyada bir çox sahələr fənlərarası yanaşma tələb edir və tələbənin yalnız dar bir ixtisas çərçivəsində deyil, müxtəlif istiqamətlərin kəsişməsində inkişaf etməsi daha böyük üstünlük sayılır. Digər tərəfdən, mərkəzləşdirmə regional əlçatanlığı da zəiflədə bilər, çünki bəzi ixtisaslar yalnız bir neçə institutda toplandıqda regionlardan olan tələbələrin həmin təhsilə çıxışı çətinləşə, sosial bərabərlik və təhsil imkanlarının paylanması baxımından problemlər yarana bilər.
Nəticə etibarilə, bəzi ixtisasların universitetlərdə deyil, ayrıca ixtisaslaşmış institutlarda tədris olunması ali təhsilin keyfiyyətini və resurs səmərəliliyini artırmaq üçün effektiv vasitə ola bilər. Lakin bu yanaşma bütün sahələrə universal model kimi tətbiq edilməməli, sahələrin xarakterinə uyğun şəkildə seçilməli olan konseptual qərar kimi qiymətləndirilməlidir. Ən optimal yanaşma, yüksək texnoloji və bahalı resurs tələb edən dar sahələrin mərkəzləşdirilməsi ilə, multidissiplinar inkişaf tələb edən geniş sahələrin universitetlərdə saxlanılması arasında balansın qurulmasıdır".
