Milli Məclisin deputatı Siyavuş Novruzov parlamentin dünən keçirilən iclasında şagirdlərin imtahanlarının çoxluğundan narahatlığını ifadə edib. Deputat bildirib ki, uşaqlar dərs və imtahanlarla yanaşı, asudə vaxtlarını səmərəli keçirməyə, idmanla məşğul olmağa və digər inkişafetdirici fəaliyyətlərə də imkan tapmalıdırlar.
Bu baxımdan KSQ və BSQ-lərin ləğv edilməsi və ya sayının azaldılması mümkün ola bilərmi?
AzEdu.az-a mövzu ilə bağlı danışan təhsil eksperti Ramin Nurəliyev qeyd edib ki, imtahanların qəlizləşdirilməsi və çətinləşdirilməsi valideynlərdə və şagirdlərdə imtahan qorxusu yaradır:
“Əgər orta ümumtəhsil məktəblərində qiymətləndirmə mexanizmindən söhbət gedirsə, mən hesab edirəm ki, kiçik summativ qiymətləndirmə və böyük summativ qiymətləndirmələrin sayı o qədər də çox deyil və ümumiyyətlə olmalıdır. Çünki hər bir tədris rübünün və ya yarımilin sonunda həmin dövrün qiymətləndirilməsini həyata keçirən mexanizm mövcud olmalıdır. Bizdə bu, kiçik və böyük summativ qiymətləndirmə adlanır. Bir qismi rübdə, bir qismi isə yarımildə keçirilir və bu qiymətləndirmələrin mövcudluğu problem deyil. Ola bilsin ki, deputat summativ qiymətləndirməni nəzərdə tutmur”.
Dünyanın əksər ölkələrində bu yanaşma tətbiq olunur:
“Dünyanın müxtəlif ölkələrində hər rübün, semestrin və ya tədris ilinin sonunda müvafiq qiymətləndirmə aparılır. Bu, orta ümumtəhsil məktəblərində də belədir, kolleclərdə də, ali təhsil müəssisələrində də. Yəni, bu, qəbul edilmiş ümumi prosedurdur.
Tədris prosesinin pilləsinə uyğun olaraq, həmin tədris ilini yekunlaşdırdıqda müvafiq qiymətləndirmə aparılmalıdır və bu da imtahanlar vasitəsilə həyata keçirilir. Elm və Təhsil Nazirliyi də bu prosesi beynəlxalq təcrübəyə uyğun şəkildə icra edir. Bu baxımdan burada fundamental problem yoxdur”.
İmtahanlardan narahatlıq əsasən psixoloji amillərlə bağlıdır:
“Şagirdlərin hansı imtahandan narahatlıqları ola bilər? Əgər şagird orta ümumtəhsil məktəbində oxuyursa, summativ qiymətləndirmələrdə mütləq iştirak etməlidir. Bəli, summativ qiymətləndirmələri müəyyən qədər asanlaşdırmaq, formatını dəyişmək və ya ildə bir dəfə keçirmək olar. Bu, ayrıca müzakirə mövzusudur. Amma ümumilikdə summativ qiymətləndirmənin ləğvi düzgün deyil.
Əgər şagird 5-ci və ya 6-cı sinifdə summativ qiymətləndirmədən narahat olursa, yuxarı sinifdə qəbul imtahanlarına hazırlaşanda hansı çətinlikləri yaşayacaq? Çünki yuxarı siniflərdə imtahanların sayı daha çoxdur: buraxılış imtahanları, qəbul imtahanları, sınaq imtahanları, birinci və ikinci cəhd imtahanları və s. Birdən-birə intensiv imtahan prosesinə daxil olmaq uşaqda daha ciddi stres yaradır.
Mən hesab edirəm ki, mövcud quruluş və vəziyyət pis deyil. Bəli, imtahan yönümlülük var və bunu qəbul edirəm. Amma "imtahan olmasın", "KSQ və BSQ ləğv edilsin" kimi təklifləri qəbul etmirəm. Çünki rübün və ya yarımilin sonunda mütləq qiymətləndirmə aparılmalıdır və bu funksiyanı BSQ-lər yerinə yetirir”.
İmtahanlar şagirdin bacarıqlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır:
“Bu sistem uşağın imtahana uyğunluğunu təmin edir. Aşağı siniflərdən yuxarı siniflərə keçdikcə test işləmə, materialı analiz etmə və vaxtı düzgün bölüşdürmə bacarıqları formalaşır.
İmtahan yönümlülük bizi sıxır və problem yaradır, bunu qəbul edirəm. Çünki imtahan və qəbul qorxusu artıq həm şagirdlərdə, həm də valideynlərdə formalaşıb. Şagird yuxarı sinfə gələndə artıq qəbul imtahanı haqqında düşünür. Valideyn narahat olur ki, uşaq hazırlaşmasa, imtahandan kəsiləcək.
İmtahanın çətinliyi, vaxtın kifayət etməməsi, dinləmə suallarının material bazasına uyğun olmaması və digər amillər valideyn və şagird narahatlığı yaradır. Biz yenilikləri və beynəlxalq təcrübəni tətbiq edərkən orta ümumtəhsil məktəblərində şagirdlərin real potensialını nəzərə almalıyıq. Qəbul imtahanları orta məktəb proqramına uyğun olmalıdır.
İmtahanın qəlizləşdirilməsi və çətinləşdirilməsi valideynlərdə və şagirdlərdə imtahan qorxusu yaradır. Bu isə ən böyük təhlükə və əsas problemdir”.
