Keçən il Milli Məclisdə ali təhsilin üçüncü pilləsi olan doktorantura təhsilinin birmərhələli modelə keçirilməsi ilə bağlı məsələ müzakirə edilib. Müzakirələr zamanı bu modelin beynəlxalq təcrübəyə uyğunlaşdırma və elmi tədqiqatların səmərəliliyinin artırılması baxımından əhəmiyyətli olduğu bildirilib. Lakin indiyədək sözügedən dəyişikliklərin nə vaxt və hansı mexanizmlər əsasında tətbiq ediləcəyi ilə bağlı konkret məlumat açıqlanmayıb.
Doktorantura təhsil pilləsinin birmərhələli modelə keçirilməsi ilə bağlı qərarın tətbiq tarixi müəyyən edilibmi?Bu dəyişikliklərin həyata keçirilməsi üçün qanunvericilikdə hansı düzəlişlərin edilməsi nəzərdə tutulur?
Mövzu ilə bağlı AzEdu.az-a açıqlama verən Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin üzvü Elnarə Akimova qeyd edib ki, ötən il Milli Məclisdə ali təhsilin üçüncü pilləsi olan doktorantura təhsilinin birmərhələli modelə keçirilməsi ilə bağlı aparılan müzakirələr elmi ictimaiyyətdə ciddi maraq doğurub:
"Bu müzakirələr zamanı vurğulanıb ki, mövcud iki mərhələli sistem - fəlsəfə doktoru (PhD) və elmlər doktoru pillələri- əsasən sovet dövründən miras qalmış struktur olmaqla, müasir beynəlxalq akademik mühitin tələblərinə tam cavab vermir. Birmərhələli modelə keçid isə doktorantura təhsilinin daha çevik, tədqiqatyönümlü və beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə təşkili baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilib. Bununla belə, indiyədək bu dəyişikliklərin konkret olaraq nə vaxt və hansı mexanizmlər əsasında tətbiq ediləcəyi ilə bağlı rəsmi qərar və ya dəqiq yol xəritəsi elan edilməyib.
Hazırkı mərhələdə doktorantura təhsilinin birmərhələli modelə keçirilməsi ilə bağlı tətbiq tarixi müəyyən edilməyib. Məsələ konseptual səviyyədə müzakirə olunsa da, hüquqi baxımdan bu islahatın həyata keçirilməsi üçün normativ-hüquqi bazanın tam şəkildə formalaşdırılması zəruridir. Bu isə ilk növbədə “Təhsil haqqında” qanuna, eləcə də ali təhsil və elmi dərəcələrin verilməsini tənzimləyən digər normativ aktlara müvafiq dəyişikliklərin edilməsini tələb edir.
Qanunvericilikdə doktoranturanın strukturu, müddəti, məzmunu, elmi dərəcələrin verilməsi qaydası və mövcud elmi dərəcələrin gələcək statusu ilə bağlı müddəalar yenidən işlənməlidir. Xüsusilə elmlər doktoru dərəcəsinin taleyi, keçid dövründə hazırkı doktorantların hüquqları və yeni sistemə adaptasiya mexanizmləri aydın şəkildə təsbit olunmalıdır. Bu dəyişikliklər Milli Məclis tərəfindən qəbul olunmadan və müvafiq icra mexanizmləri təsdiqlənmədən islahatın praktiki mərhələyə keçməsi mümkün deyil".
"Yeni modelin tətbiqi zamanı əsas hədəflərdən biri elmi tədqiqatların keyfiyyətinin yüksəldilməsi və Azərbaycan PhD dərəcəsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının gücləndirilməsidir",-deyə deputat fikrinə əlavə edib:
"Birmərhələli doktorantura modeli çərçivəsində tədqiqat fəaliyyəti təhsil prosesinin mərkəzinə çəkilməli, doktorantın elmi işi təhsilin başlanğıc mərhələsindən sistemli şəkildə planlaşdırılmalı və mərhələli qiymətləndirmə mexanizmləri ilə müşayiət olunmalıdır. Elmi rəhbərlik institutunun gücləndirilməsi, dissertasiya mövzularının aktuallığının və praktik əhəmiyyətinin artırılması, eləcə də doktorantların metodoloji və akademik yazı bacarıqlarının inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Beynəlxalq tanınmanın təmin olunması isə doktorantura proqramlarının Avropa ali təhsil məkanının tələblərinə uyğunlaşdırılması, keyfiyyət təminatı mexanizmlərinin gücləndirilməsi və elmi nəticələrin beynəlxalq akademik mühitdə görünürlüğünün artırılması ilə birbaşa bağlıdır. Beynəlxalq indeksli jurnallarda nəşrlər, xarici elmi mərkəzlərlə birgə tədqiqatlar, doktorantların beynəlxalq elmi konfrans və proqramlarda iştirakı yeni modelin əsas tərkib hissələrindən biri kimi nəzərdə tutulmalıdır. Bu yanaşma həm elmi tədqiqatların səviyyəsini yüksəldəcək, həm də Azərbaycan PhD dərəcəsinin xaricdə tanınmasını asanlaşdıracaq.
Doktorantura təhsilinin birmərhələli modelə keçirilməsi ideyası strateji baxımdan əhəmiyyətli və zəruri islahat kimi qiymətləndirilsə də, hazırda bu qərarın tətbiqinə dair konkret tarix mövcud deyil. Prosesin uğurla həyata keçirilməsi üçün qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi, institusional mexanizmlərin formalaşdırılması və beynəlxalq standartlara uyğun keyfiyyət təminatı sisteminin qurulması həlledici rol oynayacaq. Bu məsələlər tam şəkildə həll olunduqdan sonra doktorantura islahatlarının praktiki mərhələyə keçməsi və akademik mühit üçün daha aydın perspektivlərin yaranması gözlənilə bilər".
